Նյութերի կառուցվածքը
1. Ի՞նչ է նյութի մոլեկուլային կառուցվածքը։
Դա նյութի բաղադրիչ մոլեկուլների կառուցվածքն է՝ ինչպես են ատոմները դասավորված մոլեկուլում և ինչ կապերով են կապված։
2. Ի՞նչ տարբերություն կա մետաղների և ոչ մետաղների կառուցվածքի միջև։
Մետաղներում ատոմները դասավորված են մետաղական ցանցով՝ ազատ էլեկտրոններով, իսկ ոչ մետաղներում՝ մոլեկուլային կամ ատոմային կառուցվածք ունեն առանց ազատ էլեկտրոնների։
3. Ի՞նչ են իոնները։ Ինչպե՞ս են դրանք առաջանում։
Իոնները լիցքավորված մասնիկներ են։ Առաջանում են, երբ ատոմը կորցնում է կամ ընդունում էլեկտրոններ։
4. Ո՞ր կապն է իոնային, իսկ ո՞րը՝ կովալենտ։
Իոնային կապ՝ մետաղ + ոչ մետաղ (NaCl)
Կովալենտ կապ՝ երկու ոչ մետաղ (H₂O, O₂)
5. Ինչո՞ւ է պարբերական աղյուսակը կոչվում «պարբերական»։
Որովհետև տարրերի հատկությունները կրկնվում են պարբերաբար՝ ըստ ատոմային համարի։
6. Որո՞նք են մետաղները և ոչ մետաղները։
Մետաղներ՝ Fe, Al, Cu, Na
Ոչ մետաղներ՝ H, O, N, Cl
7. Ո՞ր հատկություններով են մետաղները տարբերվում ոչ մետաղներից։
Մետաղները փայլուն են, լավ են ջերմություն և էլեկտրականություն հաղորդում։ Ոչ մետաղները՝ հակառակը։
8. Ինչպե՞ս են դասավորված տարրերը աղյուսակում ըստ ատոմային համարի։
Տարրերը դասավորված են աճման կարգով՝ ըստ պրոտոնների քանակի (ատոմային համարի)։
9. Ի՞նչ է քիմիական կապը։
Ատոմների միջև առաջացող կապ, որը պահպանում է նյութի կայուն կառուցվածքը։
10. Ի՞նչ է կովալենտ կապը, և երբ է այն առաջանում։
Կապ է, երբ ատոմները կիսում են էլեկտրոնները՝ հիմնականում ոչ մետաղների միջև։
11. Ի՞նչ է իոնային կապը։ Օրինակ բերեք։
Կապ, երբ էլեկտրոնը փոխանցվում է մեկ ատոմից մյուսին (օր. NaCl)։
12. Ինչպե՞ս են մետաղները կապվում ոչ մետաղների հետ՝ իոնային միացության դեպքում։
Մետաղը տալիս է էլեկտրոն, ոչ մետաղը ընդունում է՝ առաջանում են դրական և բացասական իոններ, որոնք ձգում են իրար։
Քիմիական ռեակցիաներ և օրենքներ
13. Ի՞նչ է քիմիական ռեակցիան։
Գործընթաց, որի ժամանակ նյութերը փոխվում են՝ առաջացնելով նոր նյութեր։
14. Ռեակցիայի 4 տեսակ և օրինակներ․
Միացման՝ H₂ + Cl₂ → 2HCl
Ապամիավորման՝ 2H₂O → 2H₂ + O₂
Փոխազդման՝ Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂
Փոխանակման՝ NaOH + HCl → NaCl + H₂O
15. Ի՞նչ է զանգվածի պահպանման օրենքը։
Ռեակցիայի ընթացքում նյութերի ընդհանուր զանգվածը չի փոխվում։
16. Ինչպե՞ս ենք հավասարեցնում քիմիական հավասարումները։
Պետք է այնպես դնենք գործակիցները, որ ռեակցիայի երկու կողմերում էլ նույն քանակով ատոմ լինի։
Թթուներ, հիմքեր, աղեր
17. Ի՞նչ են թթուները։ 2 օրինակ․
Թթուները նյութեր են, որոնք ջրում լուծվելիս առաջացնում են H⁺ իոններ։
Օրինակներ՝ HCl, H₂SO₄
18. Ի՞նչ են հիմքերը։
Նյութեր, որոնք լուծվելիս առաջացնում են OH⁻ իոններ (օր. NaOH)։
19. Թթվի և հիմքի փոխազդման արդյունքը․
Առաջանում է աղ և ջուր։
Օրինակ՝ HCl + NaOH → NaCl + H₂O
20. Ի՞նչ է աղը։ Ինչպե՞ս է առաջանում։
Թթվի և հիմքի փոխազդման արդյունք է՝ բաղկացած մետաղի և թթվային մնացորդի իոններից։
21. Ի՞նչ է թթվային և հիմքային մնացորդ։
Թթվային մնացորդ՝ թթվից հետո մնացած մասը (օր. Cl⁻),
Հիմքային՝ հիմնականում մետաղի իոնը (օր. Na⁺)։
Ընդհանուր հասկացություններ
22. Ի՞նչ է օքսիդացումը։ Իսկ շնչառությունը՝ քիմիական իմաստով։
Օքսիդացում՝ երբ նյութը կորցնում է էլեկտրոն։
Շնչառությունը՝ նյութերի քայքայում՝ էներգիայի ստացման նպատակով (գլյուկոզի օքսիդացում)։
23. Ո՞ր ռեակցիաներն են էկզոթերմ։
Այն ռեակցիաները, որոնք ջերմություն են արձակում։ Օր. վառման ռեակցիաներ։
24. Ի՞նչ տարբերություն կա պարզ և բարդ նյութերի միջև։
Պարզ նյութ՝ բաղկացած է միայն մեկ տարրից (O₂, Fe)
Բարդ նյութ՝ մի քանի տարրերից (H₂O, NaCl)
25. Ի՞նչ են միացություններն ու խառնուրդները։
Միացություն՝ քիմիկապես միացած տարրեր։
Խառնուրդ՝ նյութերի ֆիզիկական խառնուրդ, առանց քիմիական կապի (օր. ավազ + աղ)։
Խորեն Սարգսյանի բլոգ 