Խորեն Սարգսյանի բլոգ

1. Ի՞նչ է ժառանգական հիվանդությունը։

A) Վարակիչ հիվանդություն
B) Գենետիկ փոփոխություններով պայմանավորված հիվանդություն
C) Վնասվածքից առաջացած հիվանդություն
D) Սննդակարգից կախված հիվանդություն

2. Ո՞րն է ժառանգական հիվանդության պատճառը։

A) Բակտերիաները
B) Վիրուսները
C) Գեների փոփոխությունները (մուտացիաները)
D) Ջերմաստիճանը

3. Ո՞ր հիվանդությունն է ժառանգական։

A) Գրիպ
B) Դաունի համախտանիշ
C) Անգինա
D) Թունավորում

4. Ի՞նչ է մուտացիան։

A) Օրգանիզմի աճ
B) Գենի կամ ԴՆԹ-ի փոփոխություն
C) Վիրուսի տարածում
D) Բջջի բաժանում

5. Ի՞նչ է չարորակ նորագոյացությունը։

A) Նորմալ բջիջների աճ
B) Բջիջների անկառավարելի բաժանում
C) Վարակիչ հիվանդություն
D) Վիտամինների պակաս

6. Ո՞րն է քաղցկեղի հիմնական առանձնահատկությունը։

A) Բջիջները չեն բաժանվում
B) Բջիջները շատ դանդաղ են աճում
C) Բջիջները անկառավարելի են բաժանվում
D) Բջիջները մահանում են անմիջապես

7. Ի՞նչ տարբերություն կա բարորակ և չարորակ ուռուցքների միջև։

A) Չկա տարբերություն
B) Բարորակը տարածվում է, չարորակը՝ ոչ
C) Չարորակը կարող է տարածվել ամբողջ մարմնով
D) Բարորակը վտանգավոր է միշտ

8. Ո՞ր գործոնը կարող է նպաստել քաղցկեղի առաջացմանը։

A) Առողջ սնունդ
B) Ֆիզիկական ակտիվություն
C) Ծխելը
D) Քունը

9. Կարո՞ղ են բոլոր քաղցկեղները ժառանգվել։

A) Այո, բոլորը
B) Ոչ, միայն որոշները
C) Ոչ մեկը
D) Չգիտեմ

10. Ի՞նչ կարելի է անել քաղցկեղի ռիսկը նվազեցնելու համար։

A) Չծխել
B) Անառողջ սնվել
C) Չշարժվել
D) Քիչ քնել

Ածխածնի ենթախումբ

Ոչ մետաղներ՝ ածխածնի ենթախումբ

1. Ածխածնի ենթախմբի ընդհանուր բնութագիրը: Ածխածին
2. Ածխածնի օքսիդները: Ածխաթթու և կարբոնատներ
3. Սիլիցիումը և նրա միացությունները

• Ո՞ր տարրերն են մտնում ածխածնի ենթախմբի մեջ։

C(Ածխածին) Si(Սիլիցիում), Ge (Գերմանիում) Sn(Անագ) Pb(Կապար)

• Ո՞ր խմբին են պատկանում այս տարրերը պարբերական համակարգում։

Պատկանում են IV A խմբին (14-րդ խումբ) պարբերական համակարգում

• Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ, մետաղներ և կիսամետաղներ այս ենթախմբում։

• Ոչ մետաղներ C, Si
• Կիսամետաղներ Ge
• Մետաղներ Sn, Pb

• Քանի՞ էլեկտրոն կա այս տարրերի արտաքին էներգիական մակարդակում։

4 էլեկտրոն

• Ի՞նչ ընդհանուր օքսիդացման աստիճաններ ունեն IVA խմբի տարրերը։

+2 և +4

• Ո՞րն է այդ տարրերի բարձրագույն օքսիդների ընդհանուր բանաձևը։

RO₂
օր․ CO₂, SiO₂

• Ի՞նչ բանաձև ունեն համապատասխան թթուները։

H₂RO₃
օր․ H₂CO₃

• Ինչու՞ ածխածինը և սիլիցիումը համարվում են ոչ մետաղներ, իսկ անագն ու կապարը՝ մետաղներ։

• C և Si փոքր ատոմներ, դժվար են էլեկտրոն տալիս ոչ մետաղներ
• Sn և Pb մեծ ատոմներ, հեշտ են էլեկտրոն տալիս մետաղներ

• Գրիր ածխածնի բոլոր օքսիդների բանաձևերը։

CO և CO₂

• Գրիր սիլիցիումի համապատասխան թթվի բանաձևը։

H₂SiO₃

• Որոշիր օքսիդացման աստիճանը՝ SiO₂ միացությունում։

Օքսիգենը = -2
2×(-2) = -4
Si = +4

• Որ տարրն է ունենալու ավելի կայուն ջրածնային միացություն՝ CH₄ թե՞ SnH₄։

CH₄ (մեթան) ավելի կայուն է

• Տրված նյութերից ո՞րն է երկդիմի՝ Sn(OH)₄ թե՞ H₂CO₃։

Sn(OH)₄ (երկդիմի՝ և թթվային, և հիմնային)
H₂CO₃ → միայն թթու է

• Քանի՞ գրամ է 2 մոլ O₂։

M(O₂) = 32 գ/մոլ
2 × 32 = 64 գ

• Քանի՞ մոլ է 160 գ SO₂։

M(SO₂) = 64 գ/մոլ
160 ÷ 64 = 2.5 մոլ

• Ինչպե՞ս է փոխվում տարրերի մետաղական հատկությունը խմբում ներքև իջնելիս։

Մեծանում է ներքև իջնելիս

• Ինչու՞ RH₄ տիպի ջրածնային միացությունների կայունությունը նվազում է կարգաթվի աճման հետ։

Ատոմը մեծանում է կապերը թուլանում են կայունությունը նվազում է

• Ինչու՞ կապարը չի առաջացնում ջրածնային միացություն։

Pb–H կապը շատ թույլ է → միացությունը ան կայուն է

• Ինչպե՞ս է փոխվում թթվային հատկությունը H₂RO₃ թթուների համար խմբում ներքև իջնելիս։

Նվազում է ներքև իջնելիս

1. 2) 20

2. 1) 2

Տնային

Ազոտի ենթախումբ

1. Ազոտի ենթախմբի ընդհանուր բնութագիրը
2. Ազոտ: Ամոնիակ: Քիմիական հավասարակշռություն
3. Ազոտի օքսիդները: Ազոտական թթու  Հարցեր

• Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։

N (ազոտ), P (ֆոսֆոր), As (արսեն), Sb (անտիմոն), Bi (բիսմութ)

• Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։

Բոլորն ունեն ns²np³ կառուցվածք

• Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։

5 էլեկտրոն

• Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։

15-րդ խումբ (V A խումբ)

• Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։

ազոտ (N)

• Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։

Վերևից ներքև մեծանում են
(ազոտը ոչ մետաղ է, բիսմութը՝ մետաղ)

• Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։

Ամենատարածվածներն են՝ -3, +3, +5

• Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։

Առաջացնում են կովալենտ հիդրիդներ՝
օրինակ՝ NH₃, PH₃

• Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։

Վերևից ներքև մեծանում է

• Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը

Վերին տարրերը՝ թթվային օքսիդներ (օր. N₂O₅)

Ստորինները՝ հիմնային կամ ամֆոտեր

• Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։

• Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային
• Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։
• Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը՝։
• Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։
• Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։
• Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:

Լրացուցիչ

1. Ստորև բերված շարքից V ենթախմբից ատոմ պարունակող  թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի: Որպես պատասխան ներկայացրու 1. թթուների համարները 1)HPO3,,2)H2SO4,3)HNO3,4)HSbO3,5)HBrO4,6)H3AsO4 2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի 3.6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։

2.Լրացրու ընտրելով իոնային միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:

Նյութ բանաձևը Մոլային զանգվածը (գ/մոլ) Նյութի անվանումը 

Na3N 

LINO3 

NO

3.Քիմիական ռեակցիաներ

Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 

ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ

KOH + HNO₃ → … + …

Ca(OH)₂ + SO₂ → … + H₂O

Fe(OH)₃ t° → … + H₂O

4.Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 

H2O ->H2 ->H2S 

 §27. ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՈՍԱՆՔԱԿԻՐ ՇՐՋԱՆԱԿԻ ՎՐԱ: ԷԼԵԿՏՐԱՇԱՐԺԻՉ

 §28. ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ՄԱԿԱԾՄԱՆ ԵՐԵՎՈՒՅԹԸ

 §29. ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏ: ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԱԼԻՔՆԵՐ

Հարցեր և առաջադրանքներ

• Ո՞ր ուժն են անվանում Ամպերի ուժ:

Ամպերի ուժը այն ուժն է, որը մագնիսական դաշտը ազդում է հոսանքակիր հաղորդչի վրա։

• Ինչպե՞ս է ուղղված մագնիսական դաշտում հոսանքակիր հաղորդիչի վրա ազդող ուժը:

Այն ուղղված է հոսանքի ուղղությանը և մագնիսական դաշտի գծերին ուղղահայաց (որոշվում է ձախ ձեռքի կանոնով)։

• Մագնիսական դաշտում հոսանքակիր շրջանակի ո՞ր դիրքում է նրա վրա ազդող ուժերի մոմենտը զրո:

Երբ շրջանակի հարթությունը ուղղահայաց է մագնիսական դաշտի գծերին։

• Ի՞նչ է էլեկտրաշարժիչը, և ի՞նչ կառուցվածք ունի այն:

Էլեկտրաշարժիչը սարք է, որը էլեկտրական էներգիան փոխում է մեխանիկական էներգիայի։

Հիմնական մասերն են․

• մագնիսներ
• հոսանքակիր շրջանակ (կոճ)
• կոլեկտոր
• խոզանակներ
• առանցք

• Ի՞նչ դեր է կատարում կոլեկտորն էլեկտրաշարժիչում։

Կոլեկտորը փոխում է շրջանակում հոսանքի ուղղությունը, որպեսզի շարժումը շարունակվի նույն ուղղությամբ։

• Ինչ առավելություններ ունեն էլեկտրաշարժիչները:

բարձր արդյունավետություն

քիչ աղմուկ

հեշտ կառավարում

քիչ վնասակար գազեր

• Ո՞ր երևույթն են անվանում էլեկտրամագնիսական մակածում։
• Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե Ֆարադեյի փորձերում մեկ մագնիսի փոխարեն կոճի մեջ մտցնենք իրար հպված երկու մագնիս, որոնց բևեռները՝ ա. համընկնում են, բ. հակադիր են:
• Ի՞նչ կառուցվածք ունի փոփոխական հոսանքի պարզագույն գեներատորը։
• Ո՞ր հոսանքն են անվանում փոփոխական:
• Ի՞նչ հաճախություն ունի մեր երկրում օգտագործվող փոփոխական հոսանքը:
• Ի՞նչ էներգիայի շնորհիվ է արտադրվում էլեկտրաէներգիան`ա. հիդրոէլեկտրակայաններում,բ. ջերմաէլեկտրակայաններում:
• Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը:
• Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական ալիքը։
• Գրե՛ք էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագության, ալիքի երկարության և տատանումների հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:
• Որքան է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագությունը վակուումում:

Տևողությունը` շուրջտարյա

Մասնակիցներ՝ Ավագ դպրոցի 9-12 րդ դասարանի սովորողներ

Նպատակը՝

Իմանալ, թե ինչպես է մագնիսական դաշտն ազդում Երկրի կենսաբանական օբյեկտների վրա
Սովորել աշխատել տեղեկատվության հետ
Բացահայտել մագնիսական դաշտերի հատկությունները և վերլուծել ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա
Խնդիրները՝

Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտերի ազդեցությունը բուսական և կենդանական օրգանիզմների վրա
Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտի ազդեցության աստիճանը մարդու առողջության վրա
Բացահայտել մագնիսական դաշտերի դրական և բացասական կողմերը
Գտնել արդյունավետ միջոց՝ լուծելու մագնիսական դաշտերի ազդեցության խնդիրը
Ընթացքը՝

Մագնիսական դաշտը և դրա հատկությունները
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը բույսերի վրա
Մագնիսական դաշտ և ջուր
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը մարդու վրա
Մագնիսական փոթորիկներ
Ինչ՞ տեղի կունենա, եթե Երկրի մագնիսական դաշտն անհետանա:
Մագնիսների կիրառումը մարդու կյանքում
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանիների վրա