Սպիտակուցները բարդ օրգանական միացություններ են, որոնք ունեն հատուկ կառուցվածք։ Բազմաթիվ գործոնների ազդեցությամբ այդ կառուցվածքը կարող է խախտվել՝ առաջացնելով սպիտակուցի բնափոխում (դենատուրացիա)։ Դենատուրացված սպիտակուցը կորցնում է իր կենսաբանական ակտիվությունը։
Ստորև ներկայացված են առօրյայում հաճախ հանդիպող սպիտակուցների դենատուրացիայի օրինակները, դրանց պատճառները և գործոնները․
1. Ձվի սպիտակուցի եփվելը
Երբ հում ձուն եփում ենք, նրա թափանցիկ սպիտակուցը դառնում է սպիտակ և պինդ։ Դա պայմանավորված է ջերմային դենատուրացիայով՝ բարձր ջերմաստիճանի ազդեցությամբ սպիտակուցի տարածական կառուցվածքը քանդվում է, և մոլեկուլները միանում են իրար, առաջացնելով պինդ զանգված։ Այս երևույթը շատ լավ տեսանելի է խաշած կամ տապակած ձվերում։
2. Կաթի թթվելը կամ պանիր պատրաստելը
Կաթի երկար պահման կամ կաթնաթթվային բակտերիաների ավելացման արդյունքում կաթը թթվում է։ Կաթում առկա հիմնական սպիտակուցը՝ կազեինը, թթվային միջավայրում դենատուրացվում է։ Սպիտակուցի կառուցվածքը փոխվում է, այն թանձրանում է ու նստում՝ առաջացնելով թթված կաթի սերուցք կամ պանիրի զանգված։ Սա քիմիական դենատուրացիայի օրինակ է՝ պայմանավորված pH-ի նվազումով։
3. Մսի եփումը կամ խորովումը
Միսը եփելիս կամ խորովելիս դրա սպիտակուցները դենատուրացվում են։ Միսը փոխում է իր գույնը, կառուցվածքը պնդանում է։ Դա պայմանավորված է բարձր ջերմաստիճանի ազդեցությամբ։ Ջերմությունը քանդում է սպիտակուցի բնական կառուցվածքը, ինչը փոխում է մսի հատկությունները։
4. Մազերի ուղղումը կամ գանգրացումը ջերմությամբ
Մազերը կազմված են կերատին սպիտակուցից։ Երբ մազերը ուղղում են վարսահարդարիչով կամ սանրը տաքացնում են, տեղի է ունենում սպիտակուցի դենատուրացիա։ Ջերմաստիճանի ազդեցությամբ կերատինի կառուցվածքը փոխվում է, և մազերը ստանում են նոր ձև, սակայն ժամանակավոր։ Սա ևս ջերմային դենատուրացիայի օրինակ է։
5. Ալկոհոլով վերքի մշակումը
Երբ սպիրտով (ալկոհոլով) մշակում ենք վերք, սպիտակուցները մակերեսին դենատուրացվում են։ Սպիրտը քիմիական նյութ է, որը քայքայում է սպիտակուցի կառուցվածքը։ Դրա հետևանքով մանրէների սպիտակուցները դենատուրացվում են և ոչնչանում, ինչը վերքն ախտահանելու միջոց է։
Բնափոխման պատճառներն ու գործոնները
Սպիտակուցների դենատուրացիան կարող է առաջանալ տարբեր գործոնների ազդեցությամբ․
pH-ի փոփոխություն (թթվայնություն) – քիմիական դենատուրացիա (օր.՝ կաթի թթվելը)։
Քիմիական նյութերի ազդեցություն – օրգանական լուծիչները դենատուրացնում են սպիտակուցները։
Մեխանիկական ուժեր – որոշ դեպքերում երկար խառնելու արդյունքում սպիտակուցի կառուցվածքը կարող է փոխվել (օր.՝ ձվի սպիտակուցը խառնելու ժամանակ մարենգի պատրաստելիս)։
Եզրակացություն
Սպիտակուցների դենատուրացիան բնական և հաճախ հանդիպող երևույթ է առօրյայում։ Այն կարող է լինել օգտակար (օրինակ՝ եփած կերակուր, ախտահանում) կամ վնասակար (օրինակ՝ բարձր ջերմաստիճանի հետևանքով սպիտակուցների քայքայում օրգանիզմում)։ Դենատուրացիան կարող է տեղի ունենալ ջերմության, թթվայնության, քիմիական նյութերի և այլ գործոնների ազդեցությամբ։
Գենը ԴՆԹ-ի (դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթվի) մի հատված է, որը պարունակում է տեղեկատվություն որևէ սպիտակուցի կամ ՌՆԹ-ի (ռիբոնուկլեինաթթու) սինթեզի համար։
Ժառանգական տեղեկատվության պահպանում ԴՆԹ-ն պարունակում է ամբողջ գենետիկ կոդը՝ որը փոխանցվում է սերունդներին։
Սպիտակուցների սինթեզի վերահսկում ԴՆԹ-ն որոշում է, թե բջիջը ինչ սպիտակուցներ պետք է արտադրի՝ այդ սպիտակուցներն են իրականացնում հիմնական կենսաբանական ֆունկցիաները։
Նուկլեյնաթթուները քանի՞ տեսակ են լինում, նշել դրանց ֆունկցիաները։
Նուկլեինաթթուները լինում են 2 տեսակ՝ Դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթու (ԴՆԹ) և Ռիբոնուկլեինաթթու (ՌՆԹ)։
ԴՆԹ՝
Պահպանում է ժառանգական ինֆորմացիան
Կառավարում է սպիտակուցների սինթեզը
Փոխանցվում է սերունդներին
ՌՆԹ՝
Մասնակցում է սպիտակուցների սինթեզին
Կատարում է տեղեկատվության փոխանցում ԴՆԹ-ից ռիբոսոմ
Տարբեր տեսակներով (մՌՆԹ, տՌՆԹ, ռՌՆԹ) ապահովում է սինթեզի տարբեր փուլերը
Որո՞նք են նուկլեյնաթթուների մոնոմերները, նշել դրանց տարբերությունները։
Նուկլեինաթթուների մոնոմերները նուկլեոտիդներն են։ Տարբերությունները ԴՆԹ-Ի և ՌՆԹ-Ի միջև․
Ենթադրենք՝ վեկտորների գումարը կազմված է մի քանի հավասար վեկտորներից, օրինակ՝ a + a + a: Բնական է, ինչպես և թվերի դեպքում է, այդ գումարը նշանակել 3a – ով: Պարզ է, որ 3a վեկտորը համուղղված է a վեկտորին, իսկ դրա երկարությունը երեք անգամ մեծ է a վեկտորի երկարությունից: Նկատենք նաև, որ -a + (-a) վեկտորը մի վեկտոր է, որի երկարությունը 2 անգամ մեծ է a վեկտորի երկարությունից և հակուղղված է a վեկտորին: Այս օրինակները հուշում են, թե ինչպես սահմանենք թվի և վեկտորի արտադրյալը: Ոչ զրոյական a վեկտորի և k թվի արտադրյալ կոչվում է այն b վեկտորը, որի երկարությունը հավասար է |k|*|a|, ընդ որում՝ a և b վեկտորները համուղղված են, եթե k >= 0 , և հակուղղված են, եթե k < 0 : a վեկտորի և k թվի արտադրյալը նշանակվում է ka: Նկարում պատկերված են a, 1,5a, – 2a վեկտորները:
Թվի և վեկտորի արտադրյալի սահմանումից հետևում է, որ. 1) Զրոյական վեկտորի և ցանկացած թվի արտադրյալը, ինչպես նաև ցանկացած վեկտորի և զրոյի արտադրյալը զրոյական վեկտոր է. k*0 = 0 0 * a = 0 : 2) a և ka վեկտորները համագիծ են։
Ցանկացած k, m թվերի և ցանկացած a, b վեկտորների համար տեղի ունեն հետևյալ հավասարությունները. 1) (km) a = k(ma) (զուգորդական օրենք), 2) (k+m) a = ka + ma (առաջին բաշխական օրենք), 3) k (a + b) = ka + kb (երկրորդ բաշխական օրենք):
Առաջադրանքներ․
1․ Տրված են a և b վեկտորները: Կառուցել հետևյալ վեկտորները.
ա) 2a բ) — 2a գ) 1/3a դ) 3b ե)-1/2b զ) -4b
2․ Պարզեցրնել արտահայտությունները. ա) 3(a + b) — 2(a — b ) բ) 4a + 5b — 2(a + 2b ) գ) 1/3(a + b) + 2/3(a — b)
3․ Համուղղված են, թե՞ հակուղղված a և b ոչ զրոյական վեկտորները, եթե. ա) b = 2a բ) b = -3a գ) a = 1/3b դ) a = -1/2b
4․ Գտնել b վեկտորի մոդուլը, եթե |a| = 6 սմ. ա) b = 4a բ) b = -3a գ)b = 1/3a
5․ O-ն ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք k-ն, եթե DA + DC = k · DO: 6․ O-ն ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք k-ն, եթե AB + AD = k · CO։
(Объясни, в каком слове допущена ошибка и почему.)
4. Исправь ошибки (редактирование текста)
Наступило ясное висеннее утро. По небу плывут лёгкие облока, в воздухе чувствуется свежесть. На паляне распустились первые цвиты, зазиленела трова. Из леса доносится звонкое пение птиц. У рики играют дети. Они собирают вербы и пускают по ваде кораблики из кары. Всё вокруг наполняется жизнью. Природа словно просыпается после долгого сна, и каждому хочется улыбаться новому дню.
айди и исправь все слова с ошибками в корне. Подбери к ним проверочные слова.
Use the verbs in brackets to complete the sentences. Use the correct tense. When I looked out of the window, I saw John. Have you ever played the piano since you left school? I haven’t seen him for two days. When he tried to open the door, he dropped his key. They have lived in this house since 1987. My father was washing his car while my mother and I were preparing dinner. Did you meet her yesterday? Mary has been in London for three days. The headmaster entered the classroom when they were writing their exams. He bought a new car last week. I think that they will arrive tomorrow morning. Last Wednesday they played chess after they had done their homework.
1) She paid for lunch advance, so we don’t need to pay now.[ . ]
She paid for lunch in advance, so we don’t need to pay now.
2) I went to the wrong house mistake.[ . ]
I went to the wrong house by mistake.
3) Please make sure that you’re time for the class.[ . ]
Please make sure that you’re on time for the class.
4) I was walking to the station and chance I saw the glove that I’d lost on the ground.[ . ]
I was walking to the station and by chance I saw the glove that I’d lost on the ground.
5) I love eating out in London. instance, one of my favourite restaurants has amazing Japanese food.[ . ]
I love eating out in London. For instance, one of my favourite restaurants has amazing Japanese food.
6) I think the cat is danger on that high roof.[ . ]
I think the cat is in danger on that high roof.
7) I picked up the laptop and my surprise it fell apart in my hands.[ . ]
I picked up the laptop and to my surprise it fell apart in my hands.
8) I have a lot common with my cousin. We both like many of the same things.[ . ]
I have a lot in common with my cousin. We both like many of the same things.
9) If the baby starts to cry, pick her up once.[ . ]
If the baby starts to cry, pick her up at once.
10) Did you forget your purse purpose so you wouldn’t have to pay?[ . ]
Did you forget your purse on purpose so you wouldn’t have to pay?
11) It’s best to arrive foot because there is nowhere to park.[ . ]
It’s best to arrive on foot because there is nowhere to park.
12) What do a whale and a dolphin have common?[ . ]
What do a whale and a dolphin have in common?
13) He added salt instead of sugar mistake.[ . ]
He added salt instead of sugar by mistake.
14) What’s your favourite thing to do? instance, do you like sport?[ . ]
What’s your favourite thing to do? For instance, do you like sport?
15) The book was reach on a high shelf.[ . ]
The book was out of reach on a high shelf.
16) I want to go to Germany a change. I’ve never been there.[ . ]
I want to go to Germany for a change. I’ve never been there.
17) Please let me know advance if you can’t come to the meeting.[ . ]
Please let me know in advance if you can’t come to the meeting.
18) She often goes to school foot.[ . ]
She often goes to school on foot.
19) Do you always brush your teeth before bed fail?[ . ]
Do you always brush your teeth before bed without fail?
20) The little girl broke the toy purpose because she was so angry.[ . ]
The little girl broke the toy on purpose because she was so angry.
21) Please come once. We have a big problem.[ . ]
Please come at once. We have a big problem.
22) She worked very hard and last she managed to pass the exam.[ . ]
She worked very hard and at last she managed to pass the exam.
23) We need to be time or my grandmother will start to get anxious.[ . ]
We need to be on time or my grandmother will start to get anxious.
24) It feels like owning a house is reach. I’ll never be able to do it.[ . ]
It feels like owning a house is out of reach. I’ll never be able to do it.
25) We thought about it a lot and last we decided to buy a new flat.[ . ]
We thought about it a lot and at last we decided to buy a new flat.
26) We watched a film a change. Usually we read.[ . ]
We watched a film for a change. Usually we read.
27) She was really danger for a few minutes in the rough sea, but luckily a lifeguard saw her.[ . ]
She was really in danger for a few minutes in the rough sea, but luckily a lifeguard saw her.
28) I went to the bookshop and chance I found a really interesting book about Switzerland.[ . ]
I went to the bookshop and by chance I found a really interesting book about Switzerland.
29) He walked into the kitchen and his surprise there was food all over the floor.[ . ]
He walked into the kitchen and to his surprise there was food all over the floor.
30) She drinks a litre of water every day fail.
She drinks a litre of water every day without fail.
A) Օրգանիզմներ, որոնք սնունդը ստանում են պատրաստ վիճակում B) Օրգանիզմներ, որոնք չեն ունենում քլորոֆիլ C) Օրգանիզմներ, որոնք սինթեզում են իրենց օրգանական նյութերը անօրգանականներից D) Օրգանիզմներ, որոնք սնվում են այլ օրգանիզմներով
2. Ո՞ր օրգանիզմն է հետերոտրոֆ։
A) Կանաչ բույս B) Ցիանոբակտերիա C) Սունկ D) Որոշ բակտերիաներ
3. Ի՞նչ աղբյուր են օգտագործում ֆոտոավտոտրոֆ օրգանիզմները էներգիայի համար։
A) Քիմիական ռեակցիաներ B) Արևի լույս C) Օքսիգեն D) Գլյուկոզ
4. Քեմոավտոտրոֆ օրգանիզմները էներգիան ստանում են՝
A) Արևի լույսից B) Այլ օրգանիզմների օրգանական նյութերից C) Անօրգանական նյութերի օքսիդացումից D) Օքսիգենի ֆոտոլիզից
5. Ի՞նչ հատկանիշ է բնորոշ միայն հետերոտրոֆ օրգանիզմներին։
A) Սինթեզում են օրգանական նյութեր անօրգանականներից B) Օգտագործում են պատրաստ օրգանական նյութեր C) Կատարում են ֆոտոսինթեզ D) Օգտագործում են CO₂ որպես ածխածնի աղբյուր
Մեզ շրջապատող ամեն բան մենք անվանում ենք ֆիզիկական մարիմին, որոնք ունեն ծավալ և զանգված։ Մարմինները լինում են 2 տեսակի՝ անշունչ և շնչավոր։
Ի՞նչ է նյութ :
Նյութը այն է ինչից կազմված է ֆիզիկական մարմինը։
Ո՞ր նյութերն են կոչվում մաքուր:
Մաքուր են այն նյութերը որոնք կազմված են միատեսակ մասնիկներից (ատոմ, մոլեկուլ․․․)։
Ո՞ր նյութերն են կոչվում խառնուրդներ:
Խառնուրդներ են կոչվում այն նյութերը որոնք իրենց մեջ պարունակում են 1 — ից ավելի նյութեր։
Խառնուրդների ի՞նչ տեսակներ գիտես:
Խառնուրդները բաժանվում են 2 մասի՝ համասեռ և անհամասեռ։ Համասեռ խառնուրդնուրդներում հնարավոր չէ տարբերել խառնուրդ առաջացնող նյութերը։ Անհամասեռ խառնուրդներում բաղադրրիչները անզեն աչքով տեսանելի են։
Ո՞ր երևույթն է կոչվում ֆիզիկական:
Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ նոր նյութեր չեն առաջանում, այլ փոխվում են նյութի ագրեգատային վիճակը, ձևը և չափսերը:
Ո՞ր երևույթն է կոչվում քիմիական:
Քիմիական երևույթներ են նրանք, որոնց ժամանակ առաջանում են նոր նյութեր՝ ռեակցաներ:
Թվարկի՛ր քիմիական ռեակցիայի հատկանիշները:
Քիմիական ռեակցիայի հատկանիշներն են՝ ջերմության կլանվելը կամ անջատվելը, հոտի հայտնվելը, գույնի փոխվելը, նստվածի առաջանալը, գազի անջատվելը։
Թվարկի՛ր քիմիական ռեակցիայի սկսվելու պայմանները:
Յուրաքանչյուր քիմիական ռեակցիայի ընթացքում այս կամ այն տեսակի նյութերից առաջանում է այլ տեսակի նյութեր՝ արդեն իրենց բնորոշ հատկությոններով։
Ասա՛ նյութի ֆիզիկական հատկությունները:
Նյութի ֆիզիկական հատկություններն են՝ նյութի ագրեգատային վիճակը (պինդ, հեղուկ և գազային)։
Ի՞նչ է ատոմը:
Ատոմ, քիմիական տարրի հատկություններ ունեցող փոքրագույն մասնիկ։ Ցանկացած պինդ մարմին, հեղուկ, գազ կամ պլազմա կազմված է չեզոք կամ իոնացված ատոմներից։
Ի՞նչ է քիմիական տարրԸ:
Քիմիական տարրը միատեսակ հատկություններով օժտված ատոմների որոշակի տեսակ է։
Ո՞ր նութերն են կոչվում պարզ:
Պարզ նյութերը կազմված են մեկ քիմիական նյութի ատոմներից։
Պարզ նյութերը ի՞նչ տեսակներ գիտես:
Ծծումբ, ջրածին, ացխածին․․․
Ո՞ր նութերն են կոչվում բարդ։
Բարդ նյութերը կազմված են տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներից։
Ի՞նչ է մոլեկուլը:
Մոլեկուլը քիմիական կապերով միացած ատոմների խումբ է։
Ի՞նչ է քիմիական բանաձև:
Քիմիական բանաձևը նյութի բաղադրության պայմանական գրառումն է քիմիական տար րերի նշաններով և ինդեքսներով:
Ի՞նչ է հարաբերական ատոմային զանգվածը(Ar ):
Հարաբերական ատոմային զանգվածը(Ar) տարրի մեկ ատոմի զանգվածի հարաբերությունն է զանգվածի ատոմային միավորին (զ.ա.մ.):
Ի՞նչ է հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը(Mr):
Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը (Mr) ցույց է տալիս, թե տվյալ նյութի մեկ մոլեկուլի զանգվածը քանի անգամ է գերազանցում զանգվածի ատո- մային միավորը։
Ի՞նչ է քիմիական կապ, թվարկի՛ր տեսակները
Հոկտեմբեր.
Ի՞նչ է օքսիդը։
Միացությունն, որը պարունակում է թթվածին։
Ո՞րն է մետաղական օքսիդի օրինակ։
Մետաղական օքսիդներ են այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են մետաղի և թթվածնի ատոմներից։Օրինակ՝CaO
Ո՞րն է ոչ մետաղական օքսիդի օրինակ։
Ոչ մետաղականը կազմված է ոչ մետաղական տարրից և թթվածնից: Օրինակ՝ NO₂
Ինչպե՞ս կարելի է ստանալ օքսիդներ։
Մետաղների կամ ոչ մետաղների օքսիդացումով՝ օդի թթվածնի հետ, հիդրօքսիդների ջերմային քայքայումով, ալկալիական մետաղների ածխաթթուների կամ աղերի տաքացումով։
Խորեն Սարգսյանի բլոգ 