Խորեն Սարգսյանի բլոգ

Տնային

Ազոտի ենթախումբ

1. Ազոտի ենթախմբի ընդհանուր բնութագիրը
2. Ազոտ: Ամոնիակ: Քիմիական հավասարակշռություն
3. Ազոտի օքսիդները: Ազոտական թթու  Հարցեր

• Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։

N (ազոտ), P (ֆոսֆոր), As (արսեն), Sb (անտիմոն), Bi (բիսմութ)

• Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։

Բոլորն ունեն ns²np³ կառուցվածք

• Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։

5 էլեկտրոն

• Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։

15-րդ խումբ (V A խումբ)

• Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։

ազոտ (N)

• Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։

Վերևից ներքև մեծանում են
(ազոտը ոչ մետաղ է, բիսմութը՝ մետաղ)

• Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։

Ամենատարածվածներն են՝ -3, +3, +5

• Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։

Առաջացնում են կովալենտ հիդրիդներ՝
օրինակ՝ NH₃, PH₃

• Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։

Վերևից ներքև մեծանում է

• Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը

Վերին տարրերը՝ թթվային օքսիդներ (օր. N₂O₅)

Ստորինները՝ հիմնային կամ ամֆոտեր

• Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։

• Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային
• Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։
• Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը՝։
• Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։
• Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։
• Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:

Լրացուցիչ

1. Ստորև բերված շարքից V ենթախմբից ատոմ պարունակող  թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի: Որպես պատասխան ներկայացրու 1. թթուների համարները 1)HPO3,,2)H2SO4,3)HNO3,4)HSbO3,5)HBrO4,6)H3AsO4 2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի 3.6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։

2.Լրացրու ընտրելով իոնային միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:

Նյութ բանաձևը Մոլային զանգվածը (գ/մոլ) Նյութի անվանումը 

Na3N 

LINO3 

NO

3.Քիմիական ռեակցիաներ

Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 

ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ

KOH + HNO₃ → … + …

Ca(OH)₂ + SO₂ → … + H₂O

Fe(OH)₃ t° → … + H₂O

4.Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 

H2O ->H2 ->H2S 

104.BC+AD=AB+CD=13+19=32սմ

105.11դմ+15դմ=26դմ

P=26դմx2=52դմ

106.7սմ

107.

108.180-117=63

109.180:3=60

1:2=60:120

110. Եթե քառանկյան անկյունագծերը հատվելիս կիսում են միմյանց, ապա այն զուգահեռագիծ է։

111.Եթե քառանկյան անկյունագծերը կիսում են միմյանց, ապա այդ քառանկյունը զուգահեռագիծ է։

112.Եթե քառանկյունը ուղղանկյուն է, ապա այն զուգահեռագիծ է։

120.AB+CD=BC+AD

8սմ+18սմ=14սմ+12սմ

121.

122.

92.70/2=35

93.84+56=140

180-140=40

40/2=20

90+20=110

94. 5/15=1/3

95.AC=2×7=14սմ

96. 9/4=AC/BC

BC=4/9xAC

BC=13սմ

 §27. ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՈՍԱՆՔԱԿԻՐ ՇՐՋԱՆԱԿԻ ՎՐԱ: ԷԼԵԿՏՐԱՇԱՐԺԻՉ

 §28. ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ՄԱԿԱԾՄԱՆ ԵՐԵՎՈՒՅԹԸ

 §29. ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏ: ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԱԼԻՔՆԵՐ

Հարցեր և առաջադրանքներ

• Ո՞ր ուժն են անվանում Ամպերի ուժ:

Ամպերի ուժը այն ուժն է, որը մագնիսական դաշտը ազդում է հոսանքակիր հաղորդչի վրա։

• Ինչպե՞ս է ուղղված մագնիսական դաշտում հոսանքակիր հաղորդիչի վրա ազդող ուժը:

Այն ուղղված է հոսանքի ուղղությանը և մագնիսական դաշտի գծերին ուղղահայաց (որոշվում է ձախ ձեռքի կանոնով)։

• Մագնիսական դաշտում հոսանքակիր շրջանակի ո՞ր դիրքում է նրա վրա ազդող ուժերի մոմենտը զրո:

Երբ շրջանակի հարթությունը ուղղահայաց է մագնիսական դաշտի գծերին։

• Ի՞նչ է էլեկտրաշարժիչը, և ի՞նչ կառուցվածք ունի այն:

Էլեկտրաշարժիչը սարք է, որը էլեկտրական էներգիան փոխում է մեխանիկական էներգիայի։

Հիմնական մասերն են․

• մագնիսներ
• հոսանքակիր շրջանակ (կոճ)
• կոլեկտոր
• խոզանակներ
• առանցք

• Ի՞նչ դեր է կատարում կոլեկտորն էլեկտրաշարժիչում։

Կոլեկտորը փոխում է շրջանակում հոսանքի ուղղությունը, որպեսզի շարժումը շարունակվի նույն ուղղությամբ։

• Ինչ առավելություններ ունեն էլեկտրաշարժիչները:

բարձր արդյունավետություն

քիչ աղմուկ

հեշտ կառավարում

քիչ վնասակար գազեր

• Ո՞ր երևույթն են անվանում էլեկտրամագնիսական մակածում։
• Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե Ֆարադեյի փորձերում մեկ մագնիսի փոխարեն կոճի մեջ մտցնենք իրար հպված երկու մագնիս, որոնց բևեռները՝ ա. համընկնում են, բ. հակադիր են:
• Ի՞նչ կառուցվածք ունի փոփոխական հոսանքի պարզագույն գեներատորը։
• Ո՞ր հոսանքն են անվանում փոփոխական:
• Ի՞նչ հաճախություն ունի մեր երկրում օգտագործվող փոփոխական հոսանքը:
• Ի՞նչ էներգիայի շնորհիվ է արտադրվում էլեկտրաէներգիան`ա. հիդրոէլեկտրակայաններում,բ. ջերմաէլեկտրակայաններում:
• Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը:
• Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական ալիքը։
• Գրե՛ք էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագության, ալիքի երկարության և տատանումների հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:
• Որքան է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագությունը վակուումում:

Տևողությունը` շուրջտարյա

Մասնակիցներ՝ Ավագ դպրոցի 9-12 րդ դասարանի սովորողներ

Նպատակը՝

Իմանալ, թե ինչպես է մագնիսական դաշտն ազդում Երկրի կենսաբանական օբյեկտների վրա
Սովորել աշխատել տեղեկատվության հետ
Բացահայտել մագնիսական դաշտերի հատկությունները և վերլուծել ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա
Խնդիրները՝

Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտերի ազդեցությունը բուսական և կենդանական օրգանիզմների վրա
Ուսումնասիրել մագնիսական դաշտի ազդեցության աստիճանը մարդու առողջության վրա
Բացահայտել մագնիսական դաշտերի դրական և բացասական կողմերը
Գտնել արդյունավետ միջոց՝ լուծելու մագնիսական դաշտերի ազդեցության խնդիրը
Ընթացքը՝

Մագնիսական դաշտը և դրա հատկությունները
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը բույսերի վրա
Մագնիսական դաշտ և ջուր
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը մարդու վրա
Մագնիսական փոթորիկներ
Ինչ՞ տեղի կունենա, եթե Երկրի մագնիսական դաշտն անհետանա:
Մագնիսների կիրառումը մարդու կյանքում
Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանիների վրա

1. 3)10³
2. 2)Զույգ և կենտ թվերի արտադրյալը զույգ է։
3. 2)60
4. 2)10
5. 3)12
6. 2)2x3x5
7. 4)1/20
8. 2)Բացասական x-երի համար y=1/x-ը անընդհատ է։
9. 3)p³+q³
10. 1)4x²+12y²
11. 3)3
12. 2)0,(8)
13. 1)-4
14. 1)36
15. 4)448,8
16. 2)(2;+∞)
17. 4)[1;10]
18. 2)-3 և 3
19. 12 անդամ
20. q=2

150.ա)Գործակից-0,1

Աստիճան-³

բ)Գործակից- -2

Աստիճան-⁴

գ)Գործակից- 4

Աստիճան-0

դ)Գործակից- 0

Աստիճան-չենք կարող ասել

151. ա)2x⁶

Գործակից- 2

Աստիճան-⁶

բ)2x⁷

Գործակից- 2

Աստիճան-⁷

գ)15x⁹

Գործակից- 15

Աստիճան-⁹

դ)120x¹⁰

Գործակից- 120

Աստիճան-¹⁰

152.ա)20z³

բ)14641x⁹

գ)2x⁷

դ)12.5y⁹

153.ա)2x¹¹ և 2x¹¹

բ)8x⁹ և 8x⁹

154.ա)10x¹³

բ)2x

155.ա)2x⁵−x⁴−2x³+4x

բ)2−x

գ)−2x³+x²+x

դ)2x⁶+5x³+9x+1

ե)−2x³+3x²+7x

156.ա)−4x−1

բ)−15x²+2x

գ)7x³−x²

դ)6y²

157.ա)3

բ)7x-5

գ)3x²+2x−5

դ)2x+5x³-1

ե)9x⁷-3x²+1+3x

զ)10x²+5x¹⁰-9x⁹-3