Բայի կազմությունը

228. Ընդգծված բայերի իմաստային տարբերությունը բացատրի՛ր:
Գտի՛ր, թե իմաստի տարբերությունն ի՞նչ ձևով է արտահայտվում:

 
Ա. Մեր պարտեզում վարդի թուփ է աճում:-Բ. Մեր պարտեզում վարդի թուփ ենք աճեցնում:
Ա-յում նախադասության մեջ ցույց է տալիս, որ վարդը ինքն իրեն է աճում իսկ Բ-յում նախադասության մեջ ցույց է տալիս, որ վարդը ինչ որ մեկն է աճեցնում:


Ա. Ջերմասեր բազմաթիվ բույսեր ու կենդանիներ ոչնչացան ու անհետացան:-Բ. Ցուրտը բազմաթիվ ջերմասեր բույսեր ոչնչացրեց ու անհետացրեց:
Ա-յում նախադասության մեջ ցույց է տալիս, որ բույսերը ու կենդանիները ինքն իրեն են ոչնչանում իսկ Բ-յում նախադասության մեջ ցույց է տալիս, որ բույսերն ու կենդանիներն ոչնանում են ցրտից:


Ա. Գարնանը ձյունը հալվում է ու գոլորշիանում:-Բ. Գարնան արևը ձյունը հալեցնում ու գոլորշիացնում է:

Ա-յում նախադասության մեջ ցույց է տալիս, որ ձյունը ինքն իրեն է հալվում ու գոլորշիյանում իսկ Բ-յում նախադասության մեջ ցույց է տալիս, որ ձյունը հալվում է ու գոլորշիյանում է գարնան արևի պատճառով:

229. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու ու փորձի՛ր բացատրել այդ անունը: Պատճառական դարձնող մասնիկն ընդգծի՛ր:

Օրինակ`
 
խոսել-խոսեց նել, (խոսեց րի), վախենալ-վախեց նել (վախեց րի):
Վազել, պարել, աշխատել, ուտել, կարմրել, սովորել, խմել, շփոթել, լռել, վստահել, հագենալ, մոտենալ, մերձենալ:

Վազել-վազեցնել (վազեցրի)

պարել-պարեցնել (պարեցրի)

աշխատել-աշխատեցնել (աշխատեցրի

ուտել-ուտեցնել (ուտեցրի)

կարմրել-կարմրեցնել(կարմրեցրի)

սովորել-սովորեցնել(սովորեցրի)

խմել-խմացնել(խմեցրի)

շփոթել-շփոթեցնել(շփոթեցրի)

լռել-լռեցնել(լռեցրի)

վստահել-վստահեցնել(վստահեցրի)

հագենալ-հագեցնել(հագեցրի)

մոտենալ-մոտեցրի(մոտեցրի)

230. Նախորդ վարժության՝ պատճառական դարձրած բայերով բառակապակցություններ կազմիր` ո՞ւմ կամ ի՞նչը հարցին պատասխանող բառեր ավելացնելով:

Վազեցրի շանը, պարեցրի աշակերտներին, աշխատեցրի Արենին, ուտեցրի երեխային, կարտոֆիլները կարմրեցրի, սովորեցրի եղբորս, խմեցրի աղջկան, շփոթեցրի մասնակցին, լռեցրի բոլորին, վստահեցրի ընկերոջս, կատվին հագեցրի, ուսուցչին մոտեցրի:

231.Սխալ կազմած  պատճառական բայերն ուղի՛ր:

Քնեցնել, հաշտեցնել

ռացնել-լռեցնել

ուտացնել-ուտեցնել

լսեցնել, ճերմակեցնել

կարմրացնել-կարմրեցնել

վախացնել-վախեցնել

աշխատացնել-աշխատեցնել

հնչեցնել,

պարզեցնել

ցավեցնել

վստահացնել-վստահեցնել

ծառայացնել-ծառայեցնել

ապրացնել-ապրեցնել
232. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու: Պատճառական դարձնող մասնիկն ընդգծի՛ր:
Օրինակ`

ա) զգալ- զգացնել, (զգացրի)

բ) մեծանալ – մեծացնել,(մեծացրի)

գ) հագնել- հագցնել (հագցրի)
ա) Խաղալ-խաղեցնել (խաղեցրի)
Դողալ-դեղեցնել (դեղեցրի)
Եռալ-եռացնել (եռացրի)
Թվալ-թվացնել (թվեցրի)
Հավատալ-հավատեցնել (հավատեցրի)
բ) Փոքրանալ-փոքրեցնել (փոքրացրի)
Լավանալ-լվանալ տալ
Վատանալ-վատացնել (վատացրի)
Բարեկամանալ-բարեկամացնել (բարեկամացրրի)
Թշմանալ-թշնամացնել (թշնամացրի)
Մանրանալ-մանրացնել (մանրցրի)
Հզորանալ-հզորացնել (հզորացրի)
Բարձրանալ-բարձրացնել (բարձրացրի)
Քարանալ-քարացնել (քարացրի)
գ) Հմասնել-համասնեցնել
Թռչել-թռցնել
Տեսնել-տեսնել տալ
Փախչել-փախցնել
Փակչել-փակչել տալ
Կպչել-կցնել

233. Նախորդ վարժության՝ պատճառական դարձրած բայերով բառակապակցություններ կազմիր՝ո՞ւմ կամ ի՞նչը հարցին պատասխանող բառեր ավելացնելով:

234. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու 
տալ  բայի օգնությամբ:

Օրինակ` 

 զանգել-զանգել տալ:
Հանձնել-հանձնել տալ
Պատժել-պատժել տալ
Ասել-ասել տալ
Աղմկել-աղմկել տալ
Պատասխանել-պատասխանել տալ
Զրուցել-զրուցել տալ
Հայտնել-հայտնել տալ
Աղալ-աղալ տալ
Բանալ-բանալ տալ
Տանել-տանել տալ
235. Տրված բայերը  հնարավոր ձևերով պատճառակա՛ն դարձրու:

Օրինակ`
լսել- լսեցնել , լսել տալ:
Իմանալ-իմացնել, իմացնել տալ
Բարկանալ-բարկացնել
Տեսնել-տեսնել տալ
Զգալ-զգացնել, զգալ տալ
236. Ընդգծված պատճառական բայաձևերը փոխարինի՛ր հոմանիշներով:

Հասկանալ տվեց (հասկացրեց), որ ինքն այլևս չի հավատում նրա խոսքին:
Հրեշին միայն իր հաստատակամությամբ ու համառությամբ հեռանալ տվեց (հեռացավ) այդ կողմերից:
Իմանալ տվեց (իմացրեց), որ շուտով գալու է:
Զգացրեց (զգալ տվեց), որ այլևս չի ուզում խոսել:


237. Սխալ կազմած պատճառական ձևերը գտի`ր և ուղղի՛ր:

Առավոտից իրիկուն, հետո էլ նորից միրչև առավոտ աշխատեցնել է տալիս (աշատել է տալիս), մինչև որ մշակն էլ չի դիմանում: Զգացնել տվեց (զգալ տվեց), որինքը բնավ էլ համաձայն չէ մեր որոշմանը:
Մեզ այսքան սպասեցնել տվեց (սպասեցրեց), ինքն իր համար ման է գալիս:
— Հասկացնել կտամ (հասկանալ կտամ), թե ես ով եմ,- զայրացած գոռգոռում էր նա:
Երբ բոլոր ընդդիմախոսներին լռել տվեց ու համոզեց, սկսեց ուրիշ բանի մասին խոսել:

Պարապունք 44

1․Տրված է DEF ուղղանկյուն եռանկյունը: Որոշել  ∡F-ը, եթե ∡E=28°-ի:

DEF

Lenku_summa.png

F=90-28=62o

2․ Տրված է ADB ուղղանկյուն եռանկյունը: BC հատվածը բաժանում է DBA ուղիղ անկյունը երկու մասերի: Կազմել համապատասխան գծագիրը և որոշել ABC անկյունը, եթե CBD անկյունը հավասար է 62°-ի:

90-62=28

3․ ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ ∡B=30°-ի: Որոշիր AC հիմքի և սրունքին տարված AM բարձրության կազմած անկյունը:

Augstums_pret_sm.png

180-30=150
150/2=75

4․ ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ AC հիմքին տարված է BD բարձրությունը: Բարձրության երկարությունը 11.5 սմ է, իսկ սրունքը՝ 23 սմ: Որոշել եռանկյան անկյունները:

Augstums_pret_pamatu.png

23/11.5=2
A=C=30
B=180-60=120

5․Եռանկյան բարձրությունները հատվում են O կետում: Տրված է, որ ∡A=50°,∡B=53°։Որոշել ∡AOB-ն:

Augstumi_krust.png

∡BAE=90°-53°=37°
∡ABO=90°-50°=40°
∡AOB=180°-(37°+40°)=103°

6․ Հավասարասրուն եռանկյան մեջ տարված է բարձրություն սրունքին և հիմքին առընթեր անկյան կիսորդը: Որոշել բարձրության և կիսորդի կազմած անկյունը, եթե գագաթի անկյունը՝ ∡B=18°-ի:

Au_Bis_pret_sm.png

180-18=162=81

90-81=9

81:2=40.5

90:2=45

40,5-9=31.5

7․ ABC եռանկյան ∡A և ∡B անկյունների կիսորդները հատվում են K կետում: Այդ կետը միացված է C գագաթի հետ: Որոշել ∡BCK-ն, եթե ∡AKB=131°-ի:

36

8․ ABC հավասարակողմ եռանկյան BC կողմի D միջնակետից տարված է AC ուղղին ուղղահայաց՝ DM-ը: Գտնել AM-ը, եթե AB=10սմ:

10-2.5=7.5

9․ CE հիմքով CDE հավասարասրուն եռանկյան մեջ տարված է CF բարձրությունը: Գտնել ∠ECF-ը, եթե ∠D=540: GEOGEBRA ծրագրով գծել գծագիրը։

90-63=27

Պարապունք 45

1.Եռանկյունն ունի 23o աստիճանի երկու անկյուն: Տրված եռանկյունը՝

  • բութանկյուն է:
  • ուղղանկյուն է:
  • սուրանկյուն է:

2.Տրված է AKM եռանկյունը: ∠A=36°, ∠M=98°: Որոշել ∠K անկյան մեծությունը:
98 + 36 = 134
180 – 134 = 46

3.Տրված է ուղղանկյուն եռանկյուն, որի սուր անկյուններից մեկի մեծությունը 56° է: Որոշել այդ եռանկյան մյուս սուր անկյան մեծությունը:
90 + 56 = 146
180 – 146 = 34

4. AC հիմքով ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ տարված է AD կիսորդը։ Գտնել ∠ADC-ն, եթե ∠C=480։
DAC = 48 / 2 = 24
ADC = 24 + 48 = 72
180 – 72 = 108

5. Որոշել NLM եռանկյան անկյունների մեծությունները, եթե ∠N:∠L:∠M=4:3:5
12x = 180
x = 15
N = 15 * 4 = 60
L = 15 * 3 = 45
M = 15 * 5 = 75

6. Տրված է CAB եռանկյունը: Նշել  A անկյան հանդիպակաց կողմը:

Trijsturis.png

ա) AB բ) CA գ) CB

7. Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը հավասար է 74 մ-ի, իսկ նրա սրունքը հավասար է  22 մ-ի: Հաշվել եռանկյան հիմքը:
74 – 22 * 2 = 30

8. Տրված է ΔBCA, AC=BC: Եռանկյան հիմքը 11դմ-ով փոքր է սրունքից: BCA եռանկյան պարագիծը հավասար է 121դմ-ի: Հաշվել եռանկյան կողմերը:
X+X+X-11=121
3X=121+11
3X=132
X=44
44-11=33

9. Տրված են երեք հատվածների երկարությունները: Որոշել, թե արդյո՞ք դրանք կարող են լինել որևէ եռանկյան կողմեր:

ա)  11; 14; 20 ոչ այո

բ)  15; 16; 37 ոչ այո

գ) 18; 18; 18 ոչ այո

 10․ A ուղիղ անկյունով ուղղանկյուն եռանկյան մեջ AB=3,5 սմ, BC=7 սմ: Գտնել ABC եռանկյան անկյունները:
7 / 3.5 = 2
<C = 30
<B = 60
<A = 90

Պարապմունք 43

1․Ուղղանկյուն եռանկյան փոքր անկյունը 30o է: Ընտրել ճիշտ տարբերակները:

  • Ներքնաձիգի հետ 30o անկյուն կազմող էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին:
  • 60o  դիմացի էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին:
  • Եռանկյան մեծ սուր անկյունը 60o  է:
  • Ներքնաձիգի հետ 60o  անկյուն կազմող էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին:
  • Ներքնաձիգը երկու անգամ մեծ է փոքր էջից:
  • Ներքնաձիգի հետ 30o  անկյուն կազմում է էջերից փոքրը:
  • Ներքնաձիգը երկու անգամ մեծ է մեծ էջից:

2․Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյուններից մեկը 45օ է: Գտնել  ճիշտ պնդումները:

  • 45օ դիմացի էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին:
  • Եռանկյան մյուս սուր անկյունը ևս 45o  է:
  • Եռանկյան սուր անկյունները հավասար են:
  • Եռանկյան էջերը հավասար են:
  • Եռանկյունը չունի 45o-ից  մեծ անկյուն:
  • Էջերի գումարը հավասար է ներքնաձիգին:
  • Եռանկյունը չունի 45o-ից  մեծ սուր անկյուն:

3․Համաձայն ես արդյո՞ք ուղղանկյուն եռանկյան կողմերի վերաբերյալ բերված պնդումներին:

ա. Ներքնաձիգի կրկնապատիկը մեծ է էջերի գումարից:

  • ոչ
  • հնարավոր չէ պարզել
  • այո

բ. Էջերի գումարը փոքր է ներքնաձիգից:

  • հնարավոր չէ պարզել
  • այո
  • ոչ

4․ Տրված է DEF ուղղանկյուն եռանկյունը: Որոշել ∡F-ը, եթե ∡E=21°-ի:

90-21=69
կամ 90o

5․ Ուղղանկյուն եռանկյան մի անկյունը 600 է, ներքնաձիգը հավասար է 12 սմ: Գտնել փոքր էջի երկարությունը:

6

6․ Ուղղանկյուն եռանկյան մի անկյունը 600 է, ներքնաձիգի և փոքր էջի գումարը հավասար է 18սմ: Գտնել ներքնաձիգի և փոքր էջի երկարությունը:

a+2a=18
18/3=a
a=6
ab=12

7․Տրված է DEK ուղղանկյուն եռանկյունը և նրա ∡K անկյան արտաքին անկյունը:

Որոշել եռանկյան սուր անկյունների մեծությունները, եթե ∡EKR=145°-ի

<K=180-145=35
<E=55

8․ A ուղիղ անկյունով ուղղանկյուն եռանկյան մեջ AB=4,2սմ, BC=8,4սմ: Գտնել ∡B-ն:

<C=30
<B=60

9․ Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյուններից մեկը 60° է, իսկ փոքր էջի և ներքնաձիգի գումարը հավասար է 9 սմ-ի: Որոշիր փոքր էջի երկարությունը:

9/3=3
3*2=6

10․ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ AC հիմքին տարված է BD բարձրությունը: Բարձրության երկարությունը 12.5 սմ է, իսկ սրունքը՝ 25 սմ: Որոշել եռանկյան անկյունները:

Augstums_pret_pamatu.png

25/12.5=2
Այտեղից հետևում է, որ <A=30
<C=30
<B=180-60=120