Առաջին ուսումնական շրջանի ամփոփում:

1. Գտնել տառային արտահայտության արժեքը, եթե a=3

ա) 395
բ) 41
գ) 42
դ) 63
ե) 295
զ) 27

2. Պարզեցնել միանդամի գրառումը` օգտագործելով աստիճանը.

ա) a²b
բ) k²p⁴
գ) 3a²b²
դ) 7x³y⁴
ե) a³b²
զ) 8a³
է) a⁷
ը) a¹⁰

3. Բարձրացնել աստիճան.

ա) a⁴
բ) b⁶
գ) 4a²
դ) 9b³
ե) 16c⁴
զ) 25a²b²
է) 49a³b⁶
ը) 81b⁴c²

4. Գրել միանդամի հակադիր միանդամը.

ա) -6ab
բ) 3bc
գ) -8kcp
դ) -p
ե) k
զ) 0
է) -2,5
ը) 18abx

5. Գրել միանդամների արտադրյալին հավասար միանդամը.

6. Ձևափոխել արտահայտությունը կատարյալ տեսքի բազմանդամի.

7. Գտնել միանդամի և բազմանդամի արտադրյալին հավասար բազմանդամը.

8. Կատարել բազմապատկումը.

9. Բազմանդամը վերլուծել արտադրիչների.

10. Լուծել խնդիրը.

Մենք առողջագիտության դասին շատ հետաքրքիր թեմաներ անցանք մարմնի և շրջապատի հետ կապված։ Ինձ ավելի շատ դուր եկավ վիտամիների ու աջքի թեմաները։ և այտենց լավ անցնումա մեր առողջագիտության դասը։

Առողջագիտության բաժինը

Սնդիկի գոլորշին շատ ուժեղ թույն է, ուստի, եթե Ձեր տանը կոտրվել է ջերմաչափը, ապա անհապաղ անհրաժեշտ է միջոցներ ձեռնարկել և մաքրել սենյակը՝ խուսափելու թունավորումներից և դրանց հետևանքներից: 

Ինչո՞վ է վտանգավոր կոտրված ջերմաչափը

Երբ ջերմաչափը կոտրվում է, դրա միջից հոսում է հեղուկ սնդիկ, որը ցրվում է ամբողջ սենյակով մեկ, հեշտությամբ թափանցում նույնիսկ հատակի փոքր անցքերի մեջ և մնում է գորգի մեջ: Սենյակային ջերմաստիճանում սնդիկն սկսում է թունավորող գոլորշիներ արձակել, և եթե մարդն սկսում է շնչել այդ օդը, սնդիկը կուտակվում է  նրա երիկամներում, լյարդում և ուղեղում՝ թունավորելով օրգանիզմը:

Սնդիկային թունավորման առաջին նշաններն իրենց մասին իմաց են տալիս արդեն մի քանի ժամ անց՝ հայտնվում է մետաղական համ բերանում, ընդհանուր թուլություն, ձեռքերի, ոտքերի և ամբողջ մարմնի դող, գլխացավ, սրտխառնոց և փսխում:

Ախորժակը կորում է, որովայնում ուժեղ ցավեր են առաջանում, լուծ է սկսում (երբեմն արյունով), իսկ մարմնի ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչև 38-40 °C: Սնդիկով ծանր թունավորումների դեպքում  հնարավոր է նաև մահացու ելք:

Ին՞չ պետք է անել, եթե կոտրվել է տան ջերմաչափը:

Առաջին հերթին պետք է սենյակից դուրս հանել երեխաներին և կենդանիներին, քանի որ նրանք կարող են փորձել ուտել արծաթագույն և արտանքինից գրավիչ սնդիկի գնդիկները: Այնուհետև պետք է դիմել Արտակարգ իրավիճակների նախարարություն:

Եթե ինչ-որ պատճառով Դուք չեք կարող օգնության դիմել, ահա ինչ պետք է անել՝

1) Եթե դրսում ավելի ցուրտ է քան տանը, բացեք պատուհանները, քանի որ ցածր ջերմաստիճանի դեպքում սնդիկն ավելի քիչ է գոլոշիներ արձակում:

Միևնույն ժամանակ զգույշ եղեք, քանի որ միջանցիկ քամին կարող է ցրել սնդիկի գնդիկները: Այդ դեպքում դրանք շատ դժվար կլինի հավաքել:

2) Պատրաստեք՝   

Մեկ անոթի չափով սառը ջուր,

Թուղթ կամ ալյումինաթիթեղ,

Միանգամյա օգտագործման ներարկիչ,

Կպչուն ժապավեն,

Թաց թերթ,

Կալիումի պերմանգանատի լուծույթ և կտոր,

Ռեզինե ձեռնոցներ (հագեք դրանք ձեռքերը պաշտպանելու համար),

Բժշկական դիմակ  (հագեք այն որքան հնարավոր է շուտ, որպեսզի Ձեր շնչառական օրգանները չտուժեն):

3) Թղթի կամ ալյումինաթղթի մեկ կտորն օգտագործեք որպես գոգաթիակ, իսկ մյուս թղթով զգույշ վերջինիս վրա հավաքեք սնդիկի գնդիկները: Հավաքած գնդիկները լցրեք նախապես պատրաստած սառը ջրով տարայի մեջ:

4) Ավելի մանր գնդիկները պետք է հավաքել ներարկիչի մեջ կամ կպցնել կպչուն ժապավենի վրա:

5) Ներարկիչն ու կպչուն ժապավենը նույնպես տեղավորեք սառը ջրով տարայի մեջ:

6) Անպայման լուսավորեք այն հատվածը, որտեղ կոտրվել է ջերմաչափը՝ բաց չթողնելու ոչ մի գնդիկ:

7) Եթե Ձեր հատակը փայտից է, ապա ստիպված եք այն վերանորոգել և փոխել, քանի որ սնդիկի փոքր գնդիկները կարող են ընկած լինել արանքերը, և հանել այնտեղից դրանք Դուք հավանաբար չեք կարողանա:

8) Եթե սնդիկն ընկել է հագուստի վրա, այն ավելի լավ է դեն նետել: Հիշեք՝  այդպիսի հագուստը ոչ մի դեպքում չի կարելի լվանալ լվացքի մեքենայի մեջ:

9) Մաքրած մակերեսը մեկ անգամ ևս մաքրեք խոնավ թերթով, հետո կալիումի պերմանգանատի լուծույթով (մեկ լիտր ջրի համար 2 գր կալիումի պերմանգանատ):

Եթե ձեռքի տակ չկա կալիումի պերմանգանատ, ապա օգտագործեք տաք ջրի և սոդայի խառնուրդ (մեկ լիտր ջրի համար 40 գրամ օճառ և 50գրամ սոդա)՝ դա կօքսիդացնի սնդիկը և թույլ չի տա նրան գոլորշիանալ:

Այդ նույն լուծույթով մաքրեք տվյալ վայրին հարակից բոլոր հատվածները:

10) Լավ օդափոխեք սենյակը:

11) Թունավորման կանխարգելման համար որքան հնարավոր է շատ ջուր խմեք:

Ին՞չ չի կարելի անել ոչ մի դեպքում

1) Սնդիկը հավաքելու համար չպետք է օգտագործել փոշեկուլ, քանի որ սնդիկի մասնիկները կմնան փոշեկուլի արանքում և կշարունակեն թունավորել բնակարանը:

2) Ավել նույնպես ավելի լավ է չօգտագործել, քանի որ այն միայն ավելի է փոքրացնում սնդիկի գնդիկները և նպաստում դրանց տարածմանը:

3) Ինչպես արդեն նշվել է, ոչ մի դեպքում չի կարելի լվանալ հագուստը,  որի վրա ընկել է սնդիկը:

Ին՞չ անել հավաքած սնդիկի հետ

Սնդիկը չի կարելի թափել աղբատար խողովակի կամ կոյուղու մեջ, քանի որ այնտեղից էլ այն շարունակելու է թունավորել օդը և մոտակայքում գտնվող երեխաներին:

ԱԻՆ-ն ուղղակի խորհուրդ է տալիս  որքան հնարավոր է շուտ տնից հանել սնդիկով տարան և այն թափել փողոցի աղբամանի մեջ: Մինչդեռ ակնհայտ է, որ դա այդքան էլ լավ չի անդրադառնա մեր էկոլոգիայի վրա:

Իսկ դուք գիտեք, որ…☝️

❗️Անվտանգության բարձիկը բացվում է մոտ 200-300կմ/ժ արագությամբ:
❗️Իսկ բարձիկը բացվելուց լիարժեք կատարում է իր դերը՝ փրկում է վարորդի(կամ ուղևորների) կյանքը, եթե նրանք ամրակապված են:
❗️Ժամանակակից գրեթե բոլոր մեքենաներում անվտանգության բարձիկը ակտիվանում է միայն եթե ամրագոտին ամրակապված
է:

Հետևաբար, եթե դուք ամրակապվելու փոխարեն օգտագործում եք այս «խաբուսիկ» դետալները, մեքենային ևս «խաբելով», որ դուք ամրակապված եք, ապա ցանկացած՝ նույնիսկ թույլ հարվածի դեպքում, դուք Ձեր գլխով և մարմնով ընդառաջ եք գնալու 200-300կմ/ժ արագությամբ բացվող անվտանգության բարձիկին: Նման դեպքերում՝ ըստ վիճակագրության, մարդիկ ստանում են ծանր մարմնական վնասվածքներից մինչև մահացու վիրավորում: ❌

Մի՛ զլացեք, ամրակապվե՛ք:

Թեմա՝ Կառուցման խնդիրներ:

Խնդիրներում, որոնցում պետք է կատարել կառուցումներ, օգտագործում են կարկին և քանոն:

Շատ կարևոր է հիշել, որ այդ խնդիրներում քանոնը օգտագործվում է ոչ թե որպես չափման գործիք, այլ բացառապես տրված երկու կետերով ուղիղ, ճառագայթ կամ հատված գծելու համար: Կարկինը օգտագործվում է շրջանագիծ և շրջանագծի աղեղ կառուցելու համար:

Դիտարկենք հինգ հիմնական կառուցումները, որոնցում օգտագործում ենք նշված գործողությունները՝ ուղիղ գծի և շրջանագծի կառուցումը:

1. Տրված ճառագայթի վրա սկզբնակետից տեղադրել տրված հատվածին հավասար հատված:

2. Կառուցել տրված անկյանը հավասար անկյուն:

3. Կառուցել անկյան կիսորդը:

4. Կառուցել փոխուղղահայաց ուղիղներ:

5. Կառուցել հատվածի միջնակետը:

6. Կառուցել եռանկյուն տրված երեք տարրերով:

1. Տրված ճառագայթի վրա սկզբնակետից տեղադրել տրված հատվածին հավասար հատված:
 

Պարզ է, որ այս եղանակով մենք ստանում ենք տրվածին հավասար հատված: Ըստ սահմանման՝ շրջանագիծը բաղկացած է կետերից, որոնք գտնվում են որոշ կետից (շրջանագծի կենտրոն) միևնույն հեռավորության (շառավիղ) վրա:

Եթե կենտրոնը ճառագայթի C սկզբնակետն է, իսկ շառավիղը տրված AB հատվածը, ապա շրջանագծի և ճառագայթի հատման D կետը հենց տրված AB հատվածին հավասար CD հատվածի ծայրակետն է:

2. Տրված անկյանը հավասար անկյան կառուցումը:

Ապացուցենք, որ կառուցված ECD անկյունը, իրոք, հավասար է տրված AOB անկյանը:Կառուցենք ճառագայթի սկզբնակետում գտնվող C կենտրոնով շրջանագիծ, որի շառավիղը հավասար է O կենտրոնով շրջանագծի շառավղին: Ապա՝ CD=OB:Եթե մենք կառուցել ենք D կենտրոնով և BA-ին հավասար շառավղով շրջանագիծ, ապա այն հատում է նախորդ շրջանագիծը E կետում, ընդ որում՝ BA=DE: Տանենք CE ճառագայթը: Ակնհայտ է, որ OA=CE:

Հետևաբար, ըստ եռանկյունների հավասարության երրորդ հայտանիշի, AOB և ECD եռանկյունները հավասար են: Ուրեմն հավասար են նաև դրանց համապատասխան անկյունները, մասնավորապես՝ ECD անկյունը հավասար է տրված AOB անկյանը:

3. Անկյան կիսորդի կառուցումը:

Որպեսզի համոզվենք, որ OC-ն իրոք բաժանում է AOB անկյունը հավասար մասերի, բավական է դիտարկել AOC և BOC եռանկյունները: OA=OB որպես նույն շրջանագծի շառավիղներ, իսկ AC=BC, քանի որ կառուցման ընթացքում, երկու շրջանագծերի համար մենք ընտրեցինք նույն շառավիղները:  OC կողմը ընդհանուր է:Այդ եռանկյունները հավասար են՝ ըստ եռանկյունների հավասարության երրորդ հայտանիշի:Հետևաբար դրանց համապատասխան անկյունները հավասար են:  

Այսպիսով, AOC-ն և BOC-ն մեկ անկյան երկու հավասար մասեր են, ինչը նշանակում է, որ OC ճառագայթը, իրոք, անկյունը բաժանում է երկու հավասար մասերի:   

4. Փոխուղղահայաց ուղիղների կառուցում

Ինչո՞ւ է DE-ն ուղղահայաց BC-ին:AB=AC՝ այդպես են այդ կետերը վերցրել կառուցման ընթացքում:

BD=CD, քանի որ մենք երկու շրջանագծերը կառուցեցինք նույն շառավղով:Հետևաբար DA-ն և EA-ն ADB և AEB հավասարասրուն եռանկյունների հիմքերի միջնագծերն են:

Հավասարասրուն եռանկյան միջնագիծը նաև նրա բարձրությունն է, ուրեմն, ուղղահայաց է հիմքին:

5. Հատվածի միջնակետի կառուցումը:

Այս կառուցումը համընկնում է փոխուղղահայաց ուղիղների կառուցման հետ: Արդեն ապացուցված է, որ DC-ն կամ EC-ն բաժանում են AB հատվածը երկու հավասար մասերի: Ուրեմն, C կետը AB հատվածի միջնակետն է:

Եռանկյան կառուցումն՝ ըստ տրված երկու կողմերի և նրանցով կազմված անկյան:

Տրված են երկու հատվածներ՝ a և b, որոնք հավասար են տրված եռանկյան կողմերին և∡1-ը, որը հավասար է տրված եռանկյան կողմերով կազմված անկյանը: Պահանջվում է կառուցել եռանկյուն, որի տարրերը հավասար են տրված հատվածներին և անկյանը:

1. Տանել ուղիղ:                                        2. Ուղղի վրա A կետից տեղադրել հատված, որը հավասար է տրված a հատվածին:        3. Կառուցել տրված∡1 անկյանը հավասար անկյուն (անկյան գագաթը պետք է լինի A կետը, և անկյան մի կողմը պետք է ընկած լինի ուղղի վրա):                       4. Անկյան մյուս կողմի վրա տեղադրել տրված b հատվածին հավասար հատված:         5. Միացնել հատվածների ծայրակետերը:

Եռանկյունների հավասարության առաջին հայտանիշի հիման վրա եզրակացնում ենք, որ կառուցված եռանկյունը հավասար է տրված եռանկյանը:

Օրինակ

Եռանկյան կառուցումը ըստ կողմի և նրան առընթեր երկու անկյունների:

Տրված է a հատվածը և երկու անկյուններ՝∡1 և∡2, որոնք հավասար են տրված եռանկյան կողմին առընթեր անկյուններին: Պահանջվում է կառուցել եռանկյուն, որի տարրերը հավասար են տրված հատվածին և անկյուններին:

1. Տանել ուղիղ:                                        2. Ուղղի վրա A կետից տեղադրել տրված a հատվածին հավասար հատված և B-ով նշանակել հատվածի մյուս ծայրակետը:                                 3. Կառուցել տրված ∡1 անկյանը հավասար անկյուն (անկյան գագաթը պետք է լինի A կետը, և անկյան մի կողմը պետք է ընկած լինի ուղղի վրա):                       4. Կառուցել տրված ∡2 անկյանը հավասար անկյուն (անկյան գագաթը պետք է լինի B կետը, և անկյան մի կողմը պետք է ընկած լինի ուղղի վրա):                        5. Անկյունների մյուս կողմերի հատման կետը կլինի պահանջվող եռանկյան երրորդ գագաթը:

Եռանկյունների հավասարության երկրորդ հայտանիշի հիման վրա եզրակացնում ենք, որ կառուցված եռանկյունը հավասար է տրված եռանկյանը:

Օրինակ

Եռանկյան կառուցումն` ըստ երեք կողմերի

Տրված են երեք հատվածներ՝ a,b և c, որոնք հավասար են տրված եռանկյան երեք կողմերին: Պահանջվում է կառուցել եռանկյուն, որի կողմերը հավասար են տրված հատվածներին:

Այս դեպքում, մինչև կառուցումը պետք է համոզվել, որ տրված կողմերով եռանկյուն գոյություն ունի: Դա կարելի է անել՝ ստուգելով եռանկյան անհավասարությունը (յուրաքանչյուր հատվածի երկարությունը պետք է փոքր լինի մյուս երկուսի գումարից):

Եթե այո, ապա՝

1. Տանել ուղիղ:                                        2. Ուղղի վրա A կետից տեղադրել տրված a հատվածին հավասար հատված և B-ով նշանակել հատվածի մյուս ծայրակետը:                                 3. Տանել A կենտրոնով և b հատվածին հավասար շառավղով շրջանագիծ:  4. Տանել B կենտրոնով և c հատվածին հավասար շառավղով շրջանագիծ:            5. Շրջանագծերի հատման կետը կլինի պահանջվող եռանկյան երրորդ գագաթը:

Եռանկյունների հավասարության երրորդ հայտանիշի հիման վրա եզրակացնում ենք, որ կառուցված եռանկյունը հավասար է տրված կողմերով եռանկյանը:

Հարցեր և առաջադրանքներ:

1. Ինչպե՞ս կառուցել անկյանը հավասար անկյուն

2. Ինչպե՞ս կառուցել հավասարասրուն եռանկյան հիմքին տարված միջնագիծը, բարձրությունը և կիսորդը:

3. AC հիմքով ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ տարված է BO միջնագիծը, իսկ BOC եռանկյան մեջ՝ OK կիսորդը: Գտնել AOK անկյունը:

4. AB և CD հատվածները հատվում են իրենց ընդհանուր O միջնակետում: AC և BD հատվածների վրա K և K₁ կետերը նշված են այնպես, որ AK = BK₁: Ապացուցեք, որ ա) OK=OK₁, բ) O կետը գտնվում է KK₁ ուղղի վրա:

Աշխատանքի նպատակը

Փորձերի միջոցով հասկանալ նյութի խտություն ֆիզիկական մեծությունը

Անրաժեշտ սարքեր և նյութեր, կշեռք, կշռաքարերի հավաքածու։ Նույն նյութից պատրաստված կանոնավոր մարմիններ, քանոն։

Աշխատանքի ընթացքը

Քանոնով որոշեցի մարմինների ծավալները․ V₁ ; V₂ ; V₃

Մարմի երկարությունը նշանակեցի A լայնը B իսկ հաստը C V=A.B.C:

Առաջին մարմին

A1  V1=A1B1C1=

B1

C1

Այնուհետև չափեցի այդ մարմնի զանգվածը՝

m1

Կշեռքի, կշռաքարերի միջոցով։ Կշռելուց առաջ հավասարակշռեցի լճակաոր կշեռքը, այսինքն նժարները այնպես արեցի, որ կանգեր Հորիզոնական դիրքով

Աջ նժարի վրա ավելացրեցի

Լրացուցիչ աշխատանք, պատասխանել հարցերին․

• Ի՞նչ է տեղի ունենում ֆոտոսինթեզի ընթացքում։

Ֆոտոսինթեզի ժամանակ արևի լույսի էներգիան վերածվում է քիմիական նյութերի էներգիայի։ Ֆոտոսինթեզ են իրականացնում բույսերը, ջրիմուռները և որոշ բակտերիաներ։ Այս գործընթացը տեղի է ունենում բույսերի բջիջների հատուկ օրգանոիդներում՝ քլորոպլաստներում, որոնք պարունակում են քլորոֆիլ կոչվող կանաչ գունանյութ։ Քլորոֆիլը կլանում է արևի լույսի էներգիան։ Քլորոֆիլի կողմից կլանված լույսի էներգիան օգտագործվում է ածխաթթու գազը և ջուրը շաքարի և թթվածնի վերածելու համար։ Առաջացած շաքարը կենդանի օրգանիզմների բջիջների համար սնունդ է հանդիսանում

• Ո՞րն է բջջային շնչառության նշանակությունը։

Ֆոտոսինթեզի ընթացքում առաջացած շաքարը պետք է քայքայվի, որպեսզի բջիջներն ապահովվեն էներգիայով։ Դա կատարվում է բջջային շնչառության գործընթացում։ Առաջացած էներգիան կարող է օգտագործվել բջջի ներսում տարբեր գործառույթներ կատարելու համար։ Բջջային շնչառությունը կատարվում է բջջի հատուկ օրգանոիդներում` միտոքոնդրիումներում թթվածնի անմիջական մասնակցությամբ

• Բացատրել ֆոտոսինթեզի և բջջային շնչառության կապը։

Երկու գործ- ընթացներն էլ իրականացնում են էներգիայի ձևափոխություն։ Սակայն, ի տարբերություն ֆոտոսինթեզի, բջջային շնչառություն ունեն և ավտոտրոֆները, և հետերոտրոֆները։Եթե համեմատեք երկու գործընթացները, ապա կնկատեք, որ մի գործընթացի ելանյութերը հանդիսանում են մյուսի վերջնանյութեր։ Երկուսը միասին՝ ֆոտոսինթեզը և բջջային շնչառությունը, մասնակցում են բնության մեջ նյութերի շրջապտույտին։