Խորեն Սարգսյանի բլոգ

Ամանորյա նախագծին ծանոթացեք այստեղ։

Դստրիկս,

Հիմա գիշեր է: Ծննդյան գիշեր: Իմ փոքրիկ ամրոցի բոլոր անզեն պահապանները քնել են: Քնած են և եղբայրդ ու քույրդ: Նույնիսկ մայրդ արդեն քնել է: Ես քիչ մնաց արթնացնեի այդ նիրհող թռչնակներին, մինչև կհասնեի իմ այս աղոտ լուսավորված սենյակը:

 Ինչքան հեռու եմ քեզանից, բայց թող կուրանան աչքերս, թե քո պատկերը , թեկուզ մի ակնթարթ, հեռանում է աչքիս առաջից: Նա այնտեղ է, իմ սեղանին, այստեղ` սրտիս մեջ: Այդտեղ՝ հեքիաթային Փարիզում, դու պարում ես փառահեղ թատրոնի բեմահարթակի վրա, Ելիսեյան դաշտերում: Ես դա լավ գիտեմ, և ինձ թվում է, գիշերվա այս լռության մեջ լսում եմ քո քայլերը, տեսնում եմ քո աչքերը, որ փայլում են, ինչպես աստղերը ձմեռային գիշերում: Ես լսել եմ, որ դու այդ տոնական ու շողշողուն ներկայացման մեջ կատարում ես դերը պարսկական գեղեցկուհու, որը գերված է թաթարական խանից: Գեղեցկուհի՛ եղիր և պարիր, ա՛ստղ եղիր և փայլիր, բայց եթե հանդիսատեսի ցնծությունն ու շնորհակալության խոսքերն արբեցնեն քեզ, եթե գլուխդ պտույտ գա քեզ ընծայված ծաղիկների բույրից, ապա քաշվիր մի անկյուն և կարդա իմ նամակը, ունկնդիր եղիր հորդ ձայնին.

Ես քո հայրն եմ, Ջերալդինա՛:

Ես` Չարլի Չապլինը:

 Գիտե՞ս, թե քանի գիշերներ եմ անցկացրել քո մահճակալի մոտ, երբ դու փոքր էիր. քեզ հեքիաթներ էի պատմում և՛ քնած գեղեցկուհու, և՛ մշտարթուն վիշապի մասին… Իսկ երբ քունը իջնում էր իմ ծերացող աչքերին, ես ծիծաղում էի նրա վրա ու ասում. << Հեռացի՛ր, իմ քունը իմ աղջկա երազանքներն են>>:   Ես տեսնում էի քո այդ երազանքները, Ջերալդինա, տեսնում էի քո ապագան, քո այսօրը։ Ես տեսնում էի բեմահարթակի վրա խաղացող մի աղջկա, երկնքում ճախրող մի փերու: Լսում էի՝ ինչպես մարդիկ ասում են.<< Տեսնու°մ եք այս օրիորդին: Սա այն ծեր ծաղրածուի աղջիկն է: Հիշու°մ եք ինչ էր նրա անունը` Չարլի>>:

 Այսօր հերթը քոնն է: Պարի՛ր: Ես պարում էի լայն պատառոտված անդրավարտիքով, իսկ դու պարում ես արքայադստեր մետաքսյա հագուստով: այդ պարերն ու ծափահարությունների որոտը քեզ երկինք կհանեն: Բարձրացի՛ր: Բարձրացիր այնտեղ, աղջիկս, բայց և վերադարձիր երկիր, դու պետք է տեսնես, ինչպես են ապրում մարդիկ, ինչպես են ապրում այն ծայրամասերի փողոցի պարուհիները. Նրանք պարում են ցրտից և սովից դողալով: Ես այնպիսին եմ եղել, ինչպիսին նրանք են, Ջերալդինա: Այն գիշերները, այն կախարդական գիշերները, երբ դու քնում էիր` օրորվելով իմ հեքիաթներից, ես չէի քնում. Ես նայում էի քո դեմքին, լսում էի քո սրտի զարկերը և ինձ հարց էի տալիս.<< Չարլի, միթե՞ այս փիսիկը կճանաչի քեզ երբևէ>>: Դու ինձ չես ճանաչում, Ջերալդինա… Ես շատ հեքիաթներ եմ պատմել քեզ այն երկար գիշերներին, բայց իմը, իմ հեքիաթը` չեմ պատմել: Իսկ դա նույպես հետաքրքիր է: Հեքիաթ` քաղցած ծաղրածուի մասին, որ պարում ու երգում էր Լոնդոնի աղքատ թաղամասերում, իսկ ապա… ողորմածություն հայցում…

 Ահա նա՝ իմ հեքիաթը: Ես գիտեմ՝ ինչ բան է սովը, ինչ է անօթևան լինելը: Դեռ ավելին` ես ճաշակել եմ ստորացնող մորմոքը այն թափառական ծաղրածուի, որի կրծքի տակ փոթորկվում է հպարտության մի ամբողջ օվկիանոս, և այդ հպարտությունը մեռցնում էին նետած դրամերը… և չնայած այդ ամենին՝ ես ապրում եմ, իսկ ապրողների մասին սովորաբար քիչ է խոսվում:

 Ավելի լավ է խոսենք քո մասին:

 Քո անվանը, Ջերալդինա, հետևում է իմը` Չապլին: Այդ անունով ես ավելի քան քառասուն տարի ծիծաղեցրել եմ մարդկանց: Բայց ես ավելի լաց եմ եղել, քան նրանք ծիծաղել են: Ջերալդինա, այն ախարհում, որտեղ ապրում ես դու, միայն պարերն ու երաժշտությունը չէ,որ գոյություն ունեն…Կեսգիշերին, երբ դու դուրս ես գալիս մեծ դահլիճից, կարող ես մոռանալ քո հարուստ երկրպագուներին, բայց մի՛ մոռանա այն տաքսու վարորդին, որը քեզ տուն է տանում, հարցրու նրա կնոջ մասին… Եվ եթե նա հղի է, եթե նրանք փող չունեն երեխայի համար շապիկներ գնելու, փող դիր նրա ձեռքը: Ես կարգադրել եմ, որպեսզի բանկում վճարեն քո այդօրինակ ծախսերը: Իսկ ինչ մնում է մյուսներին, դու նրանց վճարիր ճիշտ հաշվով: Ժամանակ առ ժամանակ օգտվիր մետրոյից, կամ շրջիր ավտոբուսով և շատ ավելի հաճախ քայլիր ոտքով, դիտիր քաղաքը: Զննի՛ր մարդկանց, նայիր այրիներին և որբերին և գոնե օրը մեկ անգամ ասա ինքդ քեզ, : Այո, դու հենց այդպիսին ես, ինչպիսին նրանք են, դստրիկս: Եվ նույնիս ավելի պակաս: Արվեստը, նախքան մարդուն թևեր տալը, որպեսզի նա կարողանա ճախրել ամպերից վեր, սովորաբար կտրում է նրա ոտքերը: Եվ եթե գա այն պահը, երբ դու քեզ վեր կզգաս հասարակությունից, անմիջապես թո՛ղ բեմը: Նստիր առաջին իսկ պատահած տաքսին և գնա Փարիզի արվարձանները:Դրանք ինձ շատ լավ ծանոթ են: Դու այնտեղ կտեսնես շատ պարուհիների, այնպիսիններին, ինչպիսին դու ես, նույնիսկ ավելի գեղեցիկները, ավելի նազելիները, ավելի հպարտները, քան դու ես: Քո թատրոնի լուսարձակների կուրացուցիչ լույսերը այնտեղ չկան: Նրանց լուսարձակը լուսինն է:

 Նայի՛ր, ուշադի՛ր նայիր: Չի՞ թվում քեզ արդյոք, որ նրանք քեզանից ավելի լավ են պարում: Խոստովանի՛ր, խոստովանի՛ր, աղջիկս: Միշտ էլ կգտնվի մեկը,որ քեզանից լավ կպարի և քեզանից լավ կխաղա: Եվ հիշիր, Չարլիի ընտանիքում չի եղել այնքան անտաշ մեկը, որ հայհոյեր կառապանին կամ ծաղրեր Սենայի ափին նստած աղքատին:

 Ես պիտի մեռնեմ, բայց դու պիտի ապրես… Ես ուզում եմ, որ դու երբեք չիմանայիր՝ ինչ բան է աղքատությունը:

 Այս նամակի հետ քեզ ուղարկում եմ չլրացված դրամական չեկ, որպեսզի դու կարողանաս ծախսել այնքան, որքան ցանկանում ես: Բայց երբ ծախսես երկու ֆրանկ, մի՛ մոռացիր հիշեցնել քեզ, որ երրորդը քոնը չէ, նա պետք է պատկանի այն անծանոթին, որն ունի դրա կարիքը: Իսկ դու հեշտությամբ կգտնես այդպիսի մեկին: Ես քեզ հետ խոսում եմ փողի մասին, որովհետև գիտեմ նրա դիվային ուժը: Գիտես, ես շատ ժամանակ եմ անցկացրել կրկեսում և միշտ երկյուղ եմ զգացել լարախաղացների համար: Բայց պետք է քեզ, աղջի՛կս, ասեմ մի ճշմարտություն. Մարդիկ գետնի վրա ավելի’ անհաստատ են, քան լարախաղացները` երերուն լարի վրա: Գուցե կարող է պատահել՝ այս երեկո քեզ կուրացնի մի թանկագին ադամանդի փայլը, հենց դա էլ կլինի քո անհուսալի պարանը, և քո անկումն անխուսափելի է: Կարող է պատահել՝ մի գեղեցիկ օր գերվես ինչ-որ արքայազնի գեղեցկությամբ, այդ պահին դու կդառնաս մի անփորձ լարախաղաց, իսկ անփորձները միշտ ընկնում են: Մի վաճառիր սիրտդ ոսկով ու զարդարանքներով, գիտցիր, որ ամենամեծ ադամանդը արևն է: Բարեբախտաբար նա լուսավորում է բոլորին: Եվ երբ մի գեղեցիկ օր սիրահարվես մեկնումեկին, ապա նվիրվիր նրան մինչև վերջ: Ես ասել եմ մորդ, որպեսզի նա այդ մասին գրի քեզ: Նա սերը ավելի լավ գիտի, քան ես, նրան ավելի վայել է խոսել այդ մասին…

 Քո աշխատանքը շատ ծանր է, ես գիտեմ, քո մարմինը ծածկված է մի կտոր մետաքսով: Հանուն արվեստի կարելի է հայտնվել բեմի վրա նաև մերկ, բայց այնտեղից պետք է վերադառնալ հագնված և մաքրված: Ոչինչ և ոչ ոք այս աշխարհում արժանի չէ այն բանին, որպեսզի տեսնի աղջկա նույնիսկ ոտքերի եղունգները: Մերկությունը մեր ժամանակի ախտն է: Ես ծեր եմ, և իմ խոսքերը, հնարավոր է, ծիծաղելի են հնչում: Սարսափելի ոչինչ չկա, եթե քո համոզմունքները այս հարցում տասնյակ տարիների վաղեմություն ունենան, եթե այն պատկանի անցած ժամանակին: Մ՛ի վախեցիր, այդ տասնյակ տարիները չեն ծերացնի քեզ, բայց ինչ էլ ուզում է լինի, ես ցանկանում եմ , որ դու լինես վերջինը նրանցից, ովքեր կդառնան տկլորների կղզու հպատակը:

 Ես գիտեմ, որ հայրերի և որդիների միջև գնում է հավերժական մենամարտ: Ինձ հետ, իմ մտքերի հետ կռվիր, աղջիկս: Ես չեմ սիրում հնազանդ երեխաներ, և քանի դեռ աչքերիցս արցունքներ չեն կաթել այս տողերի վրա, ուզում եմ հավատալ՝ Ծննդյան այս գիշերը հրաշալիքների գիշեր է: Ես կցանկանայի, որպեսզի հրաշք կատարվեր, որ դու իսկապես հասկանայիր այն բոլորը, ինչ ցանկացա ասել քեզ:

 Չարլին արդեն ծերացել է, Ջերալդինա՛: Վաղ թե ուշ բեմական սպիտակ մետաքսի փոխարեն ստիպված պիտի լինես սև զգեստ հագնել, որպեսզի գաս իմ գերեզմանին: Այժմ ես չեմ ուզում վշտացնել քեզ: Միայն ժամանակ առ ժամանակ նայիր հայելուն, այնտեղ դու ինձ կտեսնես: Քո երակներով իմ արյունն է հոսում: Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ արյունը կսառչի իմ երակներում,ես կուզենայի, որ դու չմոռանաս հորդ` Չարլիին:

 Ես չեմ եղել հրեշտակ, բայց որքան կարողացել եմ, ձգտել եմ լինել մարդ:

 Փորձիր և դու:

 Համբուրում եմ քեզ:

                                   Չարլի:

Հարցեր և առաջադրանքներ։

1․Ուշադիր կարդա՛ և բլոգումդ վերլուծի՛ր։
2․Ի՞նչ խորհուրդ ուներ Չապլինի նամակը։
3․Ի՞նչ էր ավանդում նա իր դստերը։
4․ Ի՞նչն էր կարևորում կյանում Չապլինը։
5․ Համաձա՞յն ես նրա մտքերի հետ․ հիմնավորի՛ր պատասխանդ։

1 урок.

Я не люблю смотреть телевизионные передачи. Но были программы, которые я смотрел всегда: танцы на льду. Потом я устал от них и смотреть перестал. Перестал систематически, смотрю только эпизодически. Больше всего мне нравится, когда те, кого считают слабыми или кто ещё не вошёл в обоймы «признанных», выступают удачно. Удача начинающих или удача неудачливых приносит, бесспорно, гораздо более удовлетворения, чем удача удачников.

Но дело не в этом. Больше всего меня восхищает, как «конькобежец» (так в старину называли спортсменов на льду) выправляет свои ошибки во время танца. Упал и встаёт, быстро вступая снова в танец, и ведёт этот танец как ни в чём не бывало. Это искусство, огромное искусство.

Но ведь в жизни ошибок бывает гораздо больше, чем на ледяном поле. И надо уметь выходить из ошибок. Надо исправлять их немедленно и красиво. Да, именно красиво. Когда человек упорствует в своей ошибке или чересчур переживает, думает, что жизнь кончилась, «всё погибло»,  — это досадно и для него, и для окружающих. Окружающие испытывают неловкость не от самой ошибки, а от того, какое неумение проявляет ошибившийся в её исправлении.

Признаться в своей ошибке перед самим собой (не обязательно делать это публично: тогда это либо стыдно, либо рисовка) не всегда легко, нужен опыт. Нужен опыт, чтобы после совершённой ошибки как можно скорее и как можно легче включиться в работу, продолжить её. И окружающим не надо понуждать человека к признанию ошибки, надо побуждать к её исправлению, реагируя так, как реагируют зрители на соревнованиях. Иногда даже награждать спортсмена, легко исправившего свою ошибку, радостными аплодисментами при первом же удобном случае.

Надо не запоминать сотни правил, а запомнить одно  — необходимость уважительного отношения к себе и к другим.

(По Д. С. Лихачёву)

Вопросы к представленном тексту:

1.Какие телевизионные передачи автор изначально любил смотреть?

Он любил смотреть фигурное катание.

2. Что, по мнению автора, приносит больше удовлетворения: удача начинающих или удача признанных спортсменов?

По мнению автора, больше удовлетворения приносит удача начинающих, а не удача признанных спортсменов.

3. Как автор описывает процесс исправления ошибок в жизни по сравнению с танцем на льду?

Автор подчеркивает важность умения исправлять ошибки в жизни, проводя аналогию с танцем на льду. Он восхищается тем, как «конькобежец» (спортсмен на льду) быстро исправляет свои ошибки во время выступления: падает, встаёт и продолжает танцевать так, будто ничего не произошло.

4. Как вы понимаете фразу «исправлять ошибки немедленно и красиво» в контексте жизни?

«исправлять ошибки немедленно и красиво» моё определение

в контексте жизни может быть интерпретирована как призыв к действию, направленному на исправление ошибок или недочетов с решительностью и элегантностью. 

5. Почему автор считает важным не запоминать много правил, а сосредоточиться на уважительном отношении к себе и другим?

Автор считает важным не запоминать много правил, а сосредоточиться на уважительном отношении к себе и другим, потому что уважение способствует более гармоничным и конструктивным отношениям.

6. Как вы справляетесь с ошибками в своей жизни? Используете ли вы какие-либо из рекомендаций автора?

Да, я, наверное, воспользуюсь предложениями автора.

7. Как можно поддерживать уважение и позитивное отношение в трудных ситуациях, связанных с ошибками?

Нужно сначала принять свою ошибку а потом уже начинать исправлять ее и во время этого быть спокойным.

Задания к представленному тексту:

1.Определите и запишите основные идеи автора о том, как нужно исправлять ошибки.

Признаться в своей ошибке перед самим собой.

2. Напишите отзыв на текст, в котором вы изложите свои соглашения и несогласия с идеями автора, опираясь на личный опыт или дополнительные источники.

Текст Д.С. Лихачёва вдохновляет своей метафорой танца на льду. Я полностью согласна с тем, что исправление ошибок должно быть достойным. Я тоже так думаю.

3. Исследуйте, как известные успешные личности исправляют свои ошибки и как это соотносится с подходами, описанными в тексте. Приведите примеры.

Стив Джобс-признавал, что ошибки в управлении Apple помогли ему переосмыслить свои подходы.
Томас Эдисон-говорил «Я не терпел поражений, я просто нашёл 10 000 способов, которые не работают.»

Творческие задания:

1.Напишите личное письмо себе, в котором подробно опишите, как вы будете исправлять ошибки в будущем, опираясь на советы из текста.

Привет, Гегам,

у тебя должно быть хорошее будущее, и ты должен исправить все ошибки, которые ты совершил в прошлом, то есть научиться тому, чему ты не научился в школе сейчас, чтобы в будущем у тебя была хорошая профессия. У вас есть семья, и вы можете ее содержать, то есть, подводя итог этому моему письму, я хочу, чтобы у вас было хорошее и светлое будущее и вы могли иметь ту профессию, которую хотите.

2. Напишите эссе на тему «Как исправлять ошибки и почему это важно». Используйте идеи из текста как основу для своей работы.

3. Проведите анализ того, как ошибка исправляется в разных культурах или странах. Как это соотносится с идеями автора?

2 урок. Степени сравнения прилагательных

Упражнение 1

Образуйте от этих прилагательных простую сравнительную степень.

Замечательный, наглый, хороший, притягательный, симпатичный, дорогой, молодой, стройный, питательный, крутой.

Упражнение 2

Образуйте от этих прилагательных простую превосходную степень:

Краткий, мощный, жестокий, старый, высокий, дорогой, подлый, редкий, страшный, тяжелый.

Упражнение 3

Распределите эти слова на две группы: в первую запишите прилагательные в составной форме сравнительной степени, во вторую поместите прилагательный в составной форме превосходной степени.

Более уверенный, менее истощенный, самый некрасивый, менее занятой, добрее всех, наименее вкусный, наиболее удачный, менее интересный, самый светлый, любознательные всех.

Упражнение 4

Поставьте прилагательные в скобках в форму простой сравнительной степени.

1. Этот фильм (интересный).
2. Зеленая кофта (дешевый), чем красная.
3. Путь через поле (короткий), чем через лес.
4. Сумка (тяжелый), чем я думала.
5. Учитель по биологии (строгий), чем преподаватель по географии.
6. Здесь дорога (широкий), а дальше становится (узкий).
7. Математика для меня (трудный), чем русский язык.
8. Отец (сильный) обнял дочь.
9. Этот подъем (опасный), чем предыдущий.
10. Лед там (тонкий), поэтому туда опасно выходить.

• Ո՞ր տարրերն են կոչվում,
• ա) մետաղական,

Մետաղական տարրերը (ա) այն տարրերն են, որոնք ունեն մետաղական հատկություններ, ինչպիսիք են բարձր էլեկտրահաղորդականությունը, ջերմահաղորդականությունը, փայլը և դուկտիլությունը: Օրինակներ են երկաթը (Fe), պղինձը (Cu) և ոսկին (Au):

• բ) ոչ մետաղական:

Ոչ մետաղական տարրերը (բ) այն տարրերն են, որոնք չունեն մետաղական հատկություններ և սովորաբար ունեն ցածր էլեկտրահաղորդականություն և ջերմահաղորդականություն: Օրինակներ են ածխածինը (C), ազոտը (N) և թթվածինը (O).

• Ինչպե՞ս են փոխվում տարրերի հատկությունները
• ա) Խմբերում 
• (սյունակներում՝ պարբերական աղյուսակում):
• Մետաղական հատկությունները մեծանում են վերևից ներքև:
• Ատոմային շառավիղը մեծանում է վերևից ներքև:
• Իոնացման էներգիան և էլեկտրաբացասականությունը նվազում են վերևից ներքև:

• 
  բ) պարբերություններում:

• Մետաղական հատկությունները նվազում են ձախից աջ:
• Ատոմային շառավիղը նվազում է ձախից աջ:
• Իոնացման էներգիան և էլեկտրաբացասականությունը մեծանում են ձախից աջ:

• 
  3 . Համեմատի՛ր և հիմնավորի՛ր
• ա) նատրիում և կալիում,

• Պարբերական աղյուսակում դիրքը: Նատրիումը գտնվում է 3-րդ պարբերությունում և 1-ին խմբում, իսկ կալիումը՝ 4-րդ պարբերությունում և 1-ին խմբում:
• Մետաղական հատկություններ: Քանի որ կալիումը գտնվում է նատրիումից ներքև, նրա մետաղական հատկությունները ավելի արտահայտված են: Կալիումը ավելի ռեակտիվ է, ունի ավելի ցածր հալման կետ և ավելի մեծ ատոմային շառավիղ:
• Հիմնավորում: Խմբում ներքև իջնելիս ատոմի շառավիղը մեծանում է, ինչը նվազեցնում է էլեկտրոնների միջև կապի ուժը, և մետաղական հատկությունները դառնում են ավելի արտահայտված:

• բ) նատրիում և մագնեզիում տարրերի մետաղական հատկություններն ըստ
  ՊՀ–ում զբաղեցրած դիրքի:

• Պարբերական աղյուսակում դիրքը: Նատրիումը գտնվում է 3-րդ պարբերությունում և 1-ին խմբում, իսկ մագնեզիումը՝ 3-րդ պարբերությունում և 2-րդ խմբում:
• Մետաղական հատկություններ: Նատրիումը ավելի ռեակտիվ է, քան մագնեզիումը, ունի ավելի ցածր հալման կետ և ավելի մեծ ատոմային շառավիղ:
• Հիմնավորում: Պարբերությունում ձախից աջ անցնելիս ատոմի շառավիղը փոքրանում է, իոնացման էներգիան մեծանում է, և մետաղական հատկությունները նվազում են:

• Տրված եռյակներում ներկայացված տարրերը դասավորի՛ր ըստ ոչ
  զբաղեցրած դիրքի:
  մետաղական հատկությունների աճի.
  ա) Ազոտ (N), թթվածին (O), ածխածին (C):
• Ածխածին (C)
• Ազոտ (N)
• Թթվածին (O)

• բ) Քլոր (Cl), ֆոսֆոր (P), ծծումբ (S):
• Ֆոսֆոր (P)
• Ծծումբ (S)
• Քլոր (Cl)

• գ) Բրոմ (Br), քլոր (Cl), ֆտոր (F):
• Բրոմ (Br)
• Քլոր (Cl)
• Ֆտոր (F)

• դ) Սելեն (Se), թթվածին (O), ծծումբ (S):
• Սելեն (Se)
• Ծծումբ (S)
• Թթվածին (O)

4.ՊՀ-ից օգտվելով՝ ներկայացրո՛ւ 5-ական մետաղական և ոչ մետաղական տարրերի նշաններ:

Մետաղական տարրեր:

1. Նատրիում (Na)
2. Կալիում (K)
3. Կալցիում (Ca)
4. Ալյումին (Al)
5. Երկաթ (Fe)

Ոչ մետաղական տարրեր:

1. Ածխածին (C)
2. Ազոտ (N)
3. Թթվածին (O)
4. Ֆտոր (F)
5. Քլոր (Cl)

5.Ո՞ր բանաձևով է որոշվում տարրի իրական զանգվածը.

Պարբերական համակարգի 17-րդ տարրը քլորն է (Cl), որի ատոմային համարը 17 է: Սա նշանակում է, որ քլորի ատոմում կա 17 պրոտոն և 17 էլեկտրոն:

Ըստ խնդրի՝ նեյտրոնների թիվը երեքով մեծ է էլեկտրոնների թվից:

• Էլեկտրոնների թիվը = 17
• Նեյտրոնների թիվը = 17 + 3 = 20

Ատոմի զանգվածային թիվը հաշվարկվում է պրոտոնների և նեյտրոնների թվերի գումարով:

• Զանգվածային թիվ = պրոտոնների թիվ + նեյտրոնների թիվ
• Զանգվածային թիվ = 17 + 20 = 37

Այսպիսով, քլորի ատոմի զանգվածային թիվը 37 է:

6.Հաշվի՛ր պարբերական համակարգի 17–րդ տարրի ատոմի զանգվածային թիվը, եթե ատոմում նեյտրոնների թիվը երեքով մեծ է էլեկտրոնների թվից:

Պարբերական համակարգի 17-րդ տարրը քլորն է (Cl), որի ատոմային համարը 17 է: Սա նշանակում է, որ քլորի ատոմում կա 17 պրոտոն և 17 էլեկտրոն:

Ըստ խնդրի՝ նեյտրոնների թիվը երեքով մեծ է էլեկտրոնների թվից:

• Էլեկտրոնների թիվը = 17
• Նեյտրոնների թիվը = 17 + 3 = 20

Ատոմի զանգվածային թիվը հաշվարկվում է պրոտոնների և նեյտրոնների թվերի գումարով:

• Զանգվածային թիվ = պրոտոնների թիվ + նեյտրոնների թիվ
• Զանգվածային թիվ = 17 + 20 = 37

Այսպիսով, քլորի ատոմի զանգվածային թիվը 37 է:

7.Առօրյայից գիտես՝ նյութը որով պայմանավորված է լողավազանների սուր հոտը, և նյութը, որն օգտագործվում է որպես սննդային հավելում, պարունակում է նույն տարրի ատոմը: Ո՞րն է այդ տարրի Ar-ը:

Լողավազանների սուր հոտը պայմանավորված է քլորով (Cl), որը օգտագործվում է ջուրը մաքրելու համար: Քլորը նաև օգտագործվում է որպես սննդային հավելում՝ աղի (NaCl) տեսքով:

Քլորի ատոմային զանգվածը (Ar) մոտավորապես 35.45 է

Հարցեր.

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1. Որո՞նք են Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչության բարձր աճի պատճառները:

Խթանիչներն են Հարավարևմտյան Ասիայի գլխավոր հարստությունը նավթն է։ Այստեղ է կենտրոնացած նավթի համաշխարհային պաշարների 2/3-ը։ Նավթով հարուստ են Սաուդյան Արաբիան, Քուվեյթը, Իրաքը, Իրանը, ԱՄԷ-ն (Արաբական Միացյալ Էմիրություններ)։ Այստեղ է կենտրոնացած նաև բնական գազի համաշխարհային պաշարների 1/4-ը։ Գազի պաշարներով հարուստ են Իրանը, ԱՄԷ-ն, Սաուդյան Արաբիան։ Բորի և քրոմի հումքի համաշխարհային նշանակության պաշարներ կան Թուրքիայում, կալիումական աղերի՝ Իսրայելում, Հորդանանում և Իրանում։ Երկաթի, պղնձի ու բազմամետաղների հանքաքարի զգալի պաշարներով առանձնանում են Իրանը, Թուրքիան և Հայաստանը։ Տարածաշրջանի գյուղատնտեսական առաջատար ճյուղը բուսաբուծությունն է։ Հացահատիկային հիմնական մշակաբույսերն են ցորենը, բրինձը, գարին, եգիպտացորենը։ Մշակում են նուռ, նուշ, ծիրան, թուզ, ձիթապտուղ, ցիտրուսներ։ Լայն տարածում ունի խաղողագործությունը։ Տարածաշրջանն աշխարհում առաջինն է փյունիկյան արմավի արտադրությամբ (Իրաք, Սաուդյան Արաբիա, Իրան)։ Տարածաշրջանի երկրները զարգացած երկրներից ներմուծում են մեքենաներ և սարքավորումներ, ինչպես նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաներ։ Արտահանում են նավթ, բնական գազ և այլ օգտակար հանածոներ, բուսաբուծության և անասնապահական արտադրանք, գորգեր, տնայնագործական ապրանքներ:      Խոչընդոտներն են`պատերազմներ,ահաբեկչություններ և ռասայական խթրականության դրսևորումներ

2. Բնութագրե՛ք Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչության ազգային և կրոնական կազմը:

Հարավարևմտյան Ասիան բազմազան է ազգային և կրոնական կազմով։ Այստեղ հիմնական ազգաբառարանական խմբերն են՝ արաբները, թուրքերն ու պարսիկները, իսկ այլ ազգային խմբեր, ինչպիսիք են քրդերը և ազերիները, նույնպես հանդիպում են։ Կրոնական տեսանկյունից գլխավոր դերը պատկանում է իսլամին, որի երկուսը՝ սուննիներն ու շիաները, հիմնական բաժանումներն են։ Բացի դրանից, տարածաշրջանում կան նաև քրիստոնյաներ, հրեաներ և այլ փոքր կրոնական համայնքներ, ինչպիսիք են դեպի զորոաստրիական և հավատներ հետևողները։

3. Նկարագրե՛ք տարածաշրջանի բնակչության տեղաբաշխումը:

Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչությունը համեմատաբար խիտ է տեղաբաշխված հիմնականում քաղաքներում և ծովափնյա տարածքներում։ Արևմուտքում և հարավում, որտեղ գտնվում են մեծ քաղաքներ, բնակչությունն ավելի խիտ է, օրինակ՝ Թեհրանում (Իրան), Բաղդադում (Իրաք) ու Դուբայում (ՄԱԷ)։ Արաբական թերակղզու երկրներում նույնպես բարձր է բնակչությունը, հատկապես մայրաքաղաքներում։ Մինչդեռ, կենտրոնական և արևելյան տարածքներում, որոնք ունեն անապատային պայմաններ, բնակչությունը ավելի ցրված է։ Գյուղական շրջանները բնակեցված են հիմնականում հողագործությամբ զբաղվող համայնքներով։

4. Որո՞նք են տարածաշրջանի հակամարտությունների պատճառները: Բացատրե՛ք:

Հարավարևմտյան Ասիայի հակամարտությունների պատճառները հիմնականում կապված են կրոնական, էթնիկ, քաղաքական և տնտեսական գործոնների հետ։ Սուննի և շիա մուսուլմանների միջև առկա կրոնական բաժանումները, հատկապես Իրանում և Սաուդյան Արաբիայում, հաճախ դառնում են հակամարտությունների պատճառ։ Քրդերի ինքնավարության ձգտումները ևս բախումների պատճառ են, հատկապես Թուրքիայի, Իրաքի և Սիրիայի տարածքներում։ Պատմականորեն գաղութատիրական երկրների սահմանները հաճախ չեն համապատասխանում ազգային խմբերի խառնուրդին, ինչը ստեղծում է լարվածություն։ Բացի այդ, նավթի և այլ բնական ռեսուրսների վերահսկողությունը նույնպես նպաստում է հակամարտություններին։

5. Գնահատե՛ք հայերի և տարածաշրջանի մյուս ժողովուրդների ավանդը մարդկային քաղաքակրթության մեջ:

Հայերը մեծ ավանդ ունեն գրագիտության, քրիստոնեության տարածման և արվեստի մեջ։ Արաբները կարևոր դեր են խաղացել գիտության ու բժշկության զարգացման մեջ, հատկապես Աբբասյան խալիֆայության շրջանում։ Պարսիկները նպաստել են ճարտարապետության ու կրոնի զարգացմանը։ Թուրքերը, Օսմանյան կայսրության ժամանակ, ազդեցություն են ունեցել արվեստի ու իրավունքի ոլորտներում։

6. Պատրաստե՛ք փոքրիկ հաղորդում տարածաշրջանի հայության մասին:

Հարավարևմտյան Ասիայի հայությունը ունի երկար պատմություն, հատկապես Իրանում, Սիրիայում, Լիբանանում և Թուրքիայում։ Հայերը մեծ ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի տնտեսության, առևտրի և մշակույթի զարգացման վրա։ Նրանք պահպանել են իրենց լեզուն, կրոնը և ավանդույթները, իսկ հայ համայնքները շարունակում են կարևոր դեր խաղալ կրթական, մշակութային և սոցիալական կյանքում։

Թեմա՝ Ռացիոնալ արտահայտություններ և դրանց թվային արժեքը:

Ռացիոնալ արտահայտություն կոչվում է այն արտահայտությունը, որում մի քանի հանրահաշվական կոտորակներ միացված են թվաբանական գործողությունների նշաններով:

Ընդ որում այդ արտահայտությունը չպետք է պարունակի զրոյական բազմանդամի վրա բաժանման գործողություն:

Հանրահաշվական կոտորակը նույնպես անվանում են ռացիոնալ արտահայտություն:

Օրինակ․

Ռացիոնալ են հետևյալ արտահայտությունները՝

Որպեսզի այսպիսի արտահայտությունները ճիշտ պարզեցնել, պետք է՝

•  պահպանել գործողությունների հերթականությունը,
•  պահպանել այդ գործողությունների կատարման կանոնները,
•  հիշել, որ բոլոր գործողությունները կատարվում են միայն այն արժեքների համար, որոնց դեպքում կոտորակներն իմաստ ունեն:

Օրինակ՝

Հարցեր և առաջադրանքներ:

1․ Ո՞ր արտահայտությունն է կոչվում ռացիոնալ:

Ռացիոնալ արտահայտություն կոչվում է այն արտահայտությունը, որում մի քանի հանրահաշվական կոտորակներ միացված են թվաբանական գործողությունների նշաններով:

2. Պարզեցնել ռացիոնալ արտահայտությունը.

ա) bc+ac+ab
բ) 15x²-5x+5

3. Արտահայտություններից որո՞նք իմաստ չունեն.

Երրորդը իմաստ չունի

x=y իմաստ չունի

x=a=0 իմաստ չունի

4. x-ի ինչպիսի թվային արժեքի համար հանրահաշվական կոտորակի արժեքը հավասար է 0-ի.

ա) x = 2
բ) x = -4
գ) x = 2
դ) -2.5
ե) 0

5. Գտնել արտահայտության արժեքը, երբ x=2

ա) 1

բ)

գ)

դ)

6. Հաշվել արտահայտության արժեքը.

Թեմա՝ Շրջանագծի շոշափող:

Եթե շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն ուղղից հավասար է շրջանագծի շառավղին, ապա շրջանագիծն ու ուղիղը ունեն մեկ ընդհանուր կետ:

Այդ դեպքում ուղիղն անվանում են շրջանագծի շոշափող:

Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի մեկ ընդհանուր կետ, ապա այն կոչվում է շրջանագծի շոշափող:

Շրջանագծի շոշափողը ուղղահայաց է շոշափման կետից տարված շառավղին:

Եթե միևնույն կետից շրջանագծին տարված են երկու շոշափողներ, ապա

ա) շոշափման կետերի հեռավորությունները տրված կետից հավասար են,

բ) շրջանագծի կենտրոնով և տրված կետով անցնող ուղիղը կիսում է շոշափողների կազմած անկյունը:

Օրինակ

Հարցեր և առաջադրանքներ։

1․ Ո՞ր ուղիղն է կոչվում շոշափող:

Եթե շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն ուղղից հավասար է շրջանագծի շառավղին, ապա շրջանագիծն ու ուղիղը ունեն մեկ ընդհանուր կետ:

2. Գրել շրջանագծի շոշափողի հատկությունները:

Շրջանագծի շոշափողն ուղղահայաց է շոշափման կետով տարված շառավղին։ Մի կետից տարված շոշափողի հատվածները հավասար են և հավասար անկյուններ են կազմում այդ կետով ու շրջանագծի կենտրոնով անցնող ուղղի հետ։

3. Տրված է՝  ∠CAO=29°

Հաշվել ՝ ∠ABO և ∠COA

Քանի որ շրջանագծի շոշափողը ուղղահայաց է շոշափման կետից տարված շառավղին ապա <ABO=90 <COA=180-29-90=61

4. Տրված է՝ AB=12մ BO=5մ։ Գտնել CA-ն և OC-ն

BO=OC=5 քանի որ շառավիղներ են և քանի որ շրջանագծի շոշափողը ուղղահայաց է շոշափման կետից տարված շառավղին ապա AB=AC=12

5. AB ուղիղը B կետում շոշափում է O կենտրոնով և r=2,5 սմ շառավիղով շրջանագիծը: Գտնել ABO եռանկյան անկյունները, եթե AO=5 սմ:

Քանի որ OB=2.5sm և AO=5sm, իսկ ABO եռանկյունը ուղիղ է , ստացվում է, որ <BAO=30, <ABO=90, <BOA=60:

6. Տրված է O կենտրոնով և 3,5 սմ շառավիղով շրջանագիծ: A կետն այնպիսին է, որ AO=7 սմ: A կետով տարված են այդ շրջանագծի երկու շոշափողներ: Գտնել դրանց կազմած անկյունը:

Եթե դիտարկենք >AOB և >AOC: Նրանք երկուսն էլ ուղիղ են և 90 աստիճան անկյան դիմաց ընկած է այն կողմը, որը հավասար է փոքր էջի կրկնապատիկի: Այսինքն՝ <ACO=90, <ABO=90, <BAO=30, <CAO=30: Պարզեցինք, որ <BAO-ն և <CAO հավասար են 30 աստիճանի, իսկ ինչպես մեզ հայտնի է AO <BAC-ի կիսորդն է: Այսինքն <BAC=30+30=60.

7. AB-ն և AC-ն O կենտրոնով շրջանագծին A կետից տարված շոշափողների հատվածներն են : Գտնել BAC անկյունը, եթե AO հատվածի միջնակետը գտնվում է այդ շրջանագծի վրա:

8. Տրված է A անկյանը, որի կողմերը շոշափում են O կենտրոնով և 6,78 սմ շառավղով շրջանագիծը: Հաշվել OA հատվածի երկարությունը, եթե  ∠A=60°:

Եթե <A=60, որեմն <COA, <BOA հավասար են 60 աստիճանի: Դա նշանակում է, որ մեր երկու եռանկյունները ուղիղ են և որ AO-ն հավասար է BO, CO-ի կրկնապատիկի: Այսինքն՝ AO=6.78*2=13.56.

Բացատրել Ի՞նչ եք հասկանում արժեք ասելով:
Հաստատուն, և մարդկանց համար շատ թանկ կենսական կողմնորոշումը իմաստասերներն անվանել են արժեք։ Դա այն է ինչը շատ կարևոր է, խիստ թանկ է, առանց որի մարդը չի կարող պատկերացնել իր լիարժեք կյանքը։

Թվարկեք մի քանի կարևոր արժեքներ:
Ինչ-որ մեկի համար կարևոր են նյութական արժեքները՝ բարեկեցություն, հարստություն, կայուն ֆինանսական վիճակ, կարիերա, իշխանություն: Իսկ ուրիշների համար թանկ են հոգեւոր արժեքները՝ ընտանիք, հայրենիք, սեր, ազնվություն, բարություն, ընկերներ և ուրիշ: Ամեն մարդ ինքն է ընտրում իր առաջնահերթությունները

Ձեր կարծիքով այս կամ այն արժեքը  գնահատելու, կարևորելու համար անհրաժեշտ է արդյոք գիտելիքների որոշակի պաշար կամ կենսափորձ:
Այո, մի խոսք կա, որ մենք սկսում ենք գնահատել, երբ կորցնում ենք, յուրաքանչյուր բան գնահատելու համար, կաևոր է գիտելիքը՝ հասկանալու համար դրա դերը մեր կյանքում, կենսափորձը և այլն։

Թվարկեք արժեքներ, որոնք չեն կորցնի իրենց նշանակությունը:
Շատ կարևոր արժեքներ են․

• Ընտանիքը
• Ընկերները
• Հայրենիքը

1․ Միանդամն ընտրել այնպես, որ հավասարությունը ճիշտ լինի՝

a=2
a=40
a=-12
a= -75
a=5b
a=36x²y

2․ Արտահայտությունը գրել կոտորակի տեսքով․

3a/2
2x/3
-13x/7
6-a
6-a/3
a+1/a
1-ab/b

3․Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի․

a+b/ab
2y-3x/xy
xb+ya/ab
5ax-7b/7x
3-2a/6a
bc-a/abc

4․ Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի․

m(c+b)/abc
2ab-5n/mbn
4a-5b²/mb
z-y/yz

5․Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի․

6. Կատարել գործողությունները․

7․Կատարել գործողությունները․

8․Կատարել գործողությունները․

9․Կատարել գործողությունները․

Թեմա ՝ Շրջանագծի և ուղղի փոխադարձ դասավորությունը։

Շրջանագիծն ու ուղիղը կարող են հատվել, կամ՝ ոչ: Հատվելիս նրանք կարող են ունենալ մեկ կամ երկու ընդհանուր կետեր: 

1. Եթե շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն ուղղից մեծ է շրջանագծի շառավղից, ապա շրջանագիծն ու ուղիղը ընդհանուր կետեր չունեն:

d>r դեպքում ուղիղը և շրջանագիծը ընդհանուր կետ չունեն:

2. Եթե շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն ուղղից փոքր է շրջանագծի շառավղից, ապա շրջանագիծն ու ուղիղն ունեն երկու ընդհանուր կետեր:

d<r այս դեպքում ուղիղն ու շրջանագիծը ունեն երկու ընդհանուր կետեր: Այդ դեպքում ուղիղն անվանում են շրջանագծի հատող:

Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի երկու ընդհանուր կետեր, ապա այն կոչվում է շրջանագծի հատող:

3. Եթե շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն ուղղից հավասար է շրջանագծի շառավղին, ապա շրջանագիծն ու ուղիղն ունեն մեկ ընդհանուր կետ:

d=r դեպքում ուղիղը և շրջանագիծը ունեն մեկ ընդհանուր կետ:

Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի մեկ ընդհանուր կետ, ապա այն կոչվում է շրջանագծի շոշափող:

Հարցեր և առաջադրանքներ։

Ճիշտ են արդյո՞ք հետևյալ պնդումները:

1. Եթե ուղիղը շրջանագծի շոշափողն է, ապա այն ունի շրջանագծի հետ երկու ընդհանուր կետ:

Ոչ

2. Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի ընդհանուր կետ, ապա այն հանդիսանում է շրջանագծի հատող:

Ոչ

3. Ուղիղն ու շրջանագիծը կարող են ունենալ միայն երկու ընդհանուր կետ:

Ոչ

4.Ո՞ր ուղիղն է կոչվում շրջանագծին հատող:

Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի երկու ընդհանուր կետեր, ապա այն կոչվում է շրջանագծի հատող:

5.Ո՞ր ուղիղն է կոչվում շրջանագծի շոշափող: 

Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի մեկ ընդհանուր կետ, ապա այն կոչվում է շրջանագծի շոշափող:

6.Ո՞ր կետն է կոչվում շրջանագծի և ուղղի շոշափման կետ:

Շրջանագծի և ուղղի շոշափման կետ կոչվում է իրենց ընդհանուր կետը։

7. Դիցուք՝ d-ն r շառավղով շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունն է p ուղղից: Ինչպե՞ս են միմյանց նկատմամբ դասավորված շրջանագիծը և p ուղիղը, եթե՝

ա) r=18 սմ, d=13 սմ-Նրանք ունեն երկու ընդհանուր կետ

բ) r=6 սմ, d=5,6 սմ-Նրանք ունեն երկու ընդհանուր կետ
գ) r=7,2 սմ, d=3,7 դմ, դ) r=9 սմ, d=1,3 դմ-Նրանք ընդհանուր կետ չունեն
ե) r=6 սմ, d=60 մմ-Նրանք ունեն մեկ ընդհանուր կետ

8. ABC եռանկյան մեջ AB=10սմ, ∠C=90⁰, ∠B=30⁰: Պահանջվում է տանել A կենտրոնով շրջանագիծ: Ինչպիսի՞ն պետք է լինի այդ շրջանագծի շառավիղը, որպեսզի BC ուղիղը՝

ա) շոշափի շրջանագիծը-Պետք է 5սմ լինի

բ) շրջանագծի հետ չունենա ընդհանուր կետ-Պետք է 5սմ-ից փոքր լինի։

գ) շրջանագծի հետ ունենա ընդհանուր կետեր-Պետք է 5սմ-ից մեծ լինի

9.Տրված է ABCD քառակուսին, որի անկյունագիծը 6 սմ է: Տանել շրջանագիծ, որի կենտրոնը լինի A–ն: Ի՞նչ երկարություն պետք է ունենա շրջանագծի շառավիղը, որպեսզի BD անկյունագիծն ընդգրկող ուղիղը լինի՝ 

ա) շրջանագծի շոշափող

Շրջանագծի շառավիղը պետք է լինի 3սմ։

 բ) շրջանագծի հատող:

Շրջանագծի շառավիղը պետք է լինի 3-ից մեծ:

10. AB և CD հատվածները O կենտրոնով շրջանագծի տրամագծեր են: Հաշվեք AOD եռանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ CB = 15 սմ, AB = 14 սմ:

AOD = 29սմAOD + BOD = 30սմBOD = 1սմ։