§7. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՀՈՍԱՆՔԻ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ: ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՇՂԹԱ ԵՎ ԴՐԱ ԲԱՂԿԱՑՈՒՑԻՉ ՄԱՍԵՐԸ
Ամփոփում
1. Լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված (կարգավորված) շարժումն անվա նում են էլեկտրական հոսանք:
2. Հոսանքի գոյության համար անհրաժեշտ է ազատ լիցքակիրների և էլեկտրա-կան դաշտի առկայություն:
3. Մետաղներում էլեկտրական հոսանքը պայմանավորված է ազատ էլեկտրոննե րի ուղղորդված շարժմամբ:
4. Որպես հոսանքի ուղղություն ընտրել են այն ուղղությունը, որով շարժվում են դրական լիցքավորված մասնիկները:
Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ո՞ր լիցքակիրներն են անվանում ազատ: Որոնք են ազատ լիցքակիրները` ա. մետաղներում, բ. էլեկտրոլիտներում։
Մի շարք մարմիններում լիցքավորված մասնիկները՝ էլեկտրոնները, իոնները, որոնք կարող են ազատ տեղաշարժվել մարմնից մի մասից մյուսը, կոչվում են ազատ լիցքակիրներ: Մետաղներում ազատ լիցքակիրներից են էլեկտրոնները, որոնք պոկվել են ատոմներից: Իսկ էլեկտրոլիտներում դրանք դրական և բացասական իոններն են:
2. Ի՞նչ է էլեկտրական հոսանքը:
Լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված (կարգավորված) շարժումն անվա նում են էլեկտրական հոսանք:
3. Որո՞նք են էլեկտրական հոսանքի գոյության անհրաժեշտ պայմանները:
4. Ինչպե՞ս են որոշում էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը:
Ամփոփում
1. Հոսանքի աղբյուրը սարք է, որի միջոցով ապահովում են չընդհատվող էլեկտ-րական հոսանք:
2. Հոսանքի պարզագույն աղբյուր է գալվանական տարրը, որը քիմիական էներ-գիան փոխակերպում է էլեկտրականի:
3. Կուտակիչը (ակումուլյատոր) հոսանքի բազմակի օգտագործման գալվանա-կան աղբյուր է:
4. Էլեկտրական շղթան այն ուղին է, որով անցնում է էլեկտրական հոսանքը: Այն բաղկացած է հոսանքի աղբյուրից, սպառիչներից, դրանք միացնող հաղորդա լարերից, բանալուց, չափիչ և այլ սարքերից:
Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ է հոսանքի աղբյուրը:
2. Ի՞նչ մասերից է կազմված պարզագույն գալվանական տարրը:
3. Նկարագրե՛ք գալվանական տարրի աշխատանքը, երբ տարրի սեղմակներին հաղորդալարերով միացված է սպառիչ:
4. էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում գալվանական տարրում:
5. Ի՞նչ է էլեկտրական կուտակիչը։
Կուտակիչը (ակումուլյատոր) հոսանքի բազմակի օգտագործման գալվանա-կան աղբյուր է:
6. Գալվանական տարրերի և կուտակիչների ի՞նչ կիրառություններ գիտեք
7. Ի՞նչ մասերից է բաղկացած պարզագույն էլեկտրական շղթան:
ԹԵՄԱ՝ ՖՈՒՆԿՑԻԱՅԻ ՈՐՈՇՄԱՆ ԵՎ ԱՐԺԵՔՆԵՐԻ ՏԻՐՈՒՅԹՆԵՐԸ. ՖՈՒՆԿՑԻԱՅԻԳՐԱՖԻԿԻ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄԸ։
Ֆունկցիան տրված բազմությունն է և օրենքը, որով բազմության յուրաքանչյուր տարրի համապատասխանության մեջ է դրվում ճիշտ մեկ թիվ (արժեք)։
Գրաֆիկի միջոցով կարող ենք հեշտությամբ պարզել ֆունկցիայի որոշման ու արժեքների տիրույթները։
Փորձենք գտնել նկար 1-ում պատկերված գրաֆիկի որոշման ու արժեքների տիրույթները։ Որոշման տիրույթը ստանալու համար ֆունկցիայի գրաֆիկի բոլոր կետերից տանենք x-երի առանցքին ուղղահայացներ (նկար 2ա)։
Ուղղահայացների հիմքերի կետերի բազմությունը ֆունկցիայի որոշման տիրույթն է։ Տրված ֆունկցիայի համար ստացվում է [3,10] բազմությունը։ Արժեքների տիրույթը գտնելու համար կատարում ենք նմանատիպ գործողություն՝ պարզապես ուղղահայացներ տանելով y-ների առանցքին։ Արդյունքում ստանու ենք [2;6] բազմությունը (նկար 2բ)։
Ֆունկցիայի գրաֆիկի միջոցով կարող ենք նաև որոշել , թե որ կետում է ֆունկցիան ընդունում մեզ հետաքրքրող արժեքը։
Օրինակ․ Նկարում պատկերված է ֆունկցիայի գրաֆիկը։ Պարզենք, թե որ կետերում է ֆունկցիայի արժեքը հավասար 6-ի։
Լուծում․
Եթե ֆունկցիայի արժեքն ինչ-որ կետում հավասար է 6-ի, ուրեմն ֆունկցիայի գրաֆիկի վրա այդ կետի օրդինատը (y կոորդինատը) 6 է։ 6 օրդինատ ունեցող կետերը գտնվում են (0, 6) կետով անցնող և x-երի առանցքին զուգահեռ ուղղի վրա։ Գծենք այդ ուղիղը և պարզենք, թե որ կետերում է այն հատում ֆունկցիայի գրաֆիկը։ Տեսնում ենք, որ այն ֆունկցիայի գրաֆիկը հատում է (−4, 6) և (2, 6) կետերում։ Փաստորեն, ֆունկցիայի արժեքը 6 է x = -4 և x = 2 կետերում։
ՍԱՀՄԱՆՈՒՄ․ Կասենք, որ a-ն f(x) ֆունկցիայի զրո է, եթե f(a) = 0:
Օրինակում պատկերված ֆունկցիան ունի միայն մեկ զրո՝ 5-ը։ Ֆունկցիան հատում է աբսցիսների առանցքը (x-երի առանցքը) իր զրոներում։ Ֆունկցիան կարող է ունենալ մեկից ավելի զրոներ կամ ընդհանրապես չունենալ։ Ստորև պատկերված ֆունկցիաներից առաջինն ունի 3 զրո՝ − 2, 1 և 5 թվերը, իսկ երկրորդ ֆունկցիան զրո չունի։ Երբ ֆունկցիայի գրաֆիկը հասնում է պատկերված տիրույթի եզրին, ապա գրաֆիկը օրինաչափությամբ շարունակվում է մինչև − ∞ կամ + ∞։ Ստորև պատկերված գրաֆիկներից առաջինի որոշման և արժեքների տիրույթն է իրական թվեր բազմությունը՝ R = (− ∞, + ∞)։ Երկրորդ ֆունկցիայի որոշման տիրույթը R-ն է, իսկ արժեքների տիրույթի մասին կոնկրետ ոչինչ ասել չենք կարող։
Առաջադրանքներ․
1․ Գտնել տրված գրաֆիկով ֆունկցիայի որոշման և արժեքների տիրույթները։
2․ Պարզել, թե որ կետերում է ֆունկցիան ընդունում A արժեքը.
ա) A = 3 (նկար բ)
բ) A = 10 (նկար գ)
գ) A = 5 (նկար ե)
դ) A = -3 (նկար ե)
ե) A = 0 (նկար է)
զ) A = -3 (նկար ը)
3․ Օրվա ընթացքում գրանցեցին ջերմաչափի ցուցմունքները։ Հետևյալ գրաֆիկը նկարագրում է ջերմաչափի ցուցմունքները։
ա) Օրվա ո՞ր ընթացքի ցուցմունքներն են գրանցված։ բ) Գտնել ֆունկցիայի արժեքների տիրույթը։ գ) Ի՞նչն է ցույց տալիս ֆունկցիայի որոշման տիրույթը։ դ) Օրվա ո՞ր ժամերին է ջերմաստիճանի ցուցմունքը եղել 21° C:
4․ Գտնել առաջադրանք 1-ում տրված գրաֆիկով նկարագրվող ֆունկցիայի զրոները։
5․ Գտնել բաժանելին, եթե բաժանարարը 7 է, քանորդը՝ 8, իսկ մնացորդը՝ 4:
6․ Գտնել (-6; 31) միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը։
Մի որբ երեխա՝ ցնցոտիներ հագած, կուչ էր եկել հարուստ տների պատերի տակ: Մեջքը հենել էր մի հարուստ տան պատին և մեկնել էր ձեռքը դեպի մարդիկ: Նոր էր բացվել գարունը, մոտակա սարերը կանաչին էին տալիս, և գարնան անուշ արևը բարի աչքերով էր նայում ամենքին: Մայթերով անցուդարձ էին անում մարդիկ, և ոչ մի մարդ չէր նայում, չէր ուզում նայել խեղճ ու որբ երեխային: Երբ արևը կամաց-կամաց թեքվում էր մոտավոր կանաչ սարերի հետևը, սկսեց փչել մի ցուրտ քամի, և երեխան դողում էր՝ խե՜ղճ ու անտուն:
-Ախ, կարմիր արև, բարի՜ արև, դու էիր միայն ինձ տաքացնում, հիմա ո՞ւր ես գնում, թողնում ես ինձ մենակ՝ այս ցրտին ու խավարին. ես մայր չունեմ. ես տուն չունեմ, ու՞ր գնամ, ու՞մ մոտ գնամ… Վեր առ, տար ինձ քեզ հետ, անու՜շ արև…
Լալիս էր երեխան լուռ ու մունջ, և արցունքները գլոր-գլոր սահում էին նրա գունատ երեսից: Իսկ մարդիկ տուն էին դառնում, և ոչ ոք չէր լսում ու տեսնում նրան, ոչ ոք չէր ուզում լսել ու տեսնել նրան…
Արևը սահեց անցավ սարի մյուս կողմը և էլ չերևաց:
-Բարի՜ արև, ես գիտեմ, դու գնացիր քո մոր մոտ… Ես գիտեմ, ձեր տունը ա՜յս սարի հետևն է, ես կգամ, կգամ քեզ մոտ, հիմա, հիմա…
Եվ խեղճ երեխան դողալով՝ հարուստ տների պատերը բռնելով, գնա՜ց, գնա՜ց, քաղաքից դուրս ելավ: Հասավ մոտավոր սարին. դժվար էր վերելքը, քարեր ու քարեր, ոտքը դիպչում էր քարերին, խիստ ցավում. բայց նա ուշադրություն չդարձնելով բարձրանում էր անընդհատ:
Մութն իջավ և կանաչ սարը սևերով ծածկվեց: Սարի գլխին փայլփլում էին աստղերը՝ կանչող, գուրգուրող ճրագների պես: Փչում էր սառը, խիստ քամին, որ ձորերի մեջ ու քարափների գլխին վայում էր. երբեմն թռչում էին սև գիշերահավերը, որոնք որսի էին դուրս եկել: Երեխան անվախ ու հաստատուն քայլերով գնում էր վերև, բա՜րձր, միշտ բա՜րձր. և հանկարծ լսեց շների հաչոց, մի քիչ հետո էլ լսեց մի ձայն խավարի միջից.
-Ո՞վ ես, ու՞ր ես գնում:
-Ճամփորդ տղա եմ, արևի մոտ եմ գնում, ասա, ո՞ւր է արևի տունը, հեռու՞ է, թե՞ մոտիկ:
Ճրագը ձեռքին մոտ եկավ մի մարդ և քնքուշ ձայնով ասաց.
-Դու հոգնած կլինես, քաղցած ու ծարավ, գնանք ինձ մոտ: Ի՜նչ անգութ են քո հայրն ու մայրը, որ այս մթանը քեզ ցրտի ու քամու բերանն են ձգել:
-Ես հայր ու մայր չունեմ, ես որբ եմ ու անտեր…
-Գնանք, տղաս, գնանք ինձ մոտ, – ասաց բարի անծանոթը և երեխայի ձեռքից բռնելով՝ տուն տարավ:
Նրա տունը մի խեղճ խրճիթ էր. օջախի շուրջը նստած էին բարի մարդու կինն ու երեք փոքր երեխաները: Նրա խրճիթին կից մի մեծ բակում որոճում էին ոչխարները: Նա հովիվ էր, սարի հովիվ:
-Սիրելի երեխաներս, ձեզ եղբայր եմ բերել, թող չլինեք երեք եղբայր, լինեք չորս: Երեքին հաց տվող ձեռքը չորսին էլ կտա: Սիրեցեք իրար. եկեք համբուրեցեք ձեր նոր եղբորը:
Ամենից առաջ հովվի կինը գրկեց երեխային և մոր պես ջերմ-ջերմ համբուրեց. հետո երեխաները եկան և եղբոր պես համբուրեցին նրան: Երեխան ուրախությունից լաց էր լինում և նորից լալիս: Հետո սեղան նստեցին` ուրախ, զվարթ: Մայրը նրանց համար անկողին շինեց և ամենքին քնեցրեց իր կողքին: Երեխան շա՜տ էր հոգնած. իսկույն աչքերը փակեց ու անո՜ւշ-անո՜ւշ քնեց:
Երազի մեջ ուրախ ժպտում էր երեխան, ասես ինքն արևի մոտ է արդեն, գրկել է նրան ամուր ու պառկել է նրա գրկում տաք ու երջանիկ: Մեկ էլ սրտի հրճվանքից վեր թռավ և տեսավ, որ արևի փոխարեն գրկել է իր նոր եղբայրներին և ամուր բռնել է մոր ձեռքը: Եվ նա տեսավ, որ արևը հենց այս տան մեջ է, որ ինքը հենց արևի գրկում է…
Առաջադրանքներ։
Բնութագրիր ներկայացված մարդկանց երկու աշխարհները։Ավ․ Իսահակյան, Արևի մոտ․25․09
Կարդալ պատմվածքը։
Դուրս գրել անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրել։
Ինչպիսի» հակադրություններ կային պատմվածքում։
Մի որբ երեխա՝ ցնցոտիներ հագած, կուչ էր եկել հարուստ տների պատերի տակ: Մեջքը հենել էր մի հարուստ տան պատին և մեկնել էր ձեռքը դեպի մարդիկ: Նոր էր բացվել գարունը, մոտակա սարերը կանաչին էին տալիս, և գարնան անուշ արևը բարի աչքերով էր նայում ամենքին: Մայթերով անցուդարձ էին անում մարդիկ, և ոչ մի մարդ չէր նայում, չէր ուզում նայել խեղճ ու որբ երեխային: Երբ արևը կամաց-կամաց թեքվում էր մոտավոր կանաչ սարերի հետևը, սկսեց փչել մի ցուրտ քամի, և երեխան դողում էր՝ խե՜ղճ ու անտուն:
-Ախ, կարմիր արև, բարի՜ արև, դու էիր միայն ինձ տաքացնում, հիմա ո՞ւր ես գնում, թողնում ես ինձ մենակ՝ այս ցրտին ու խավարին. ես մայր չունեմ. ես տուն չունեմ, ու՞ր գնամ, ու՞մ մոտ գնամ… Վեր առ, տար ինձ քեզ հետ, անու՜շ արև…
Լալիս էր երեխան լուռ ու մունջ, և արցունքները գլոր-գլոր սահում էին նրա գունատ երեսից: Իսկ մարդիկ տուն էին դառնում, և ոչ ոք չէր լսում ու տեսնում նրան, ոչ ոք չէր ուզում լսել ու տեսնել նրան…
Արևը սահեց անցավ սարի մյուս կողմը և էլ չերևաց:
-Բարի՜ արև, ես գիտեմ, դու գնացիր քո մոր մոտ… Ես գիտեմ, ձեր տունը ա՜յս սարի հետևն է, ես կգամ, կգամ քեզ մոտ, հիմա, հիմա…
Եվ խեղճ երեխան դողալով՝ հարուստ տների պատերը բռնելով, գնա՜ց, գնա՜ց, քաղաքից դուրս ելավ: Հասավ մոտավոր սարին. դժվար էր վերելքը, քարեր ու քարեր, ոտքը դիպչում էր քարերին, խիստ ցավում. բայց նա ուշադրություն չդարձնելով բարձրանում էր անընդհատ:
Մութն իջավ և կանաչ սարը սևերով ծածկվեց: Սարի գլխին փայլփլում էին աստղերը՝ կանչող, գուրգուրող ճրագների պես: Փչում էր սառը, խիստ քամին, որ ձորերի մեջ ու քարափների գլխին վայում էր. երբեմն թռչում էին սև գիշերահավերը, որոնք որսի էին դուրս եկել: Երեխան անվախ ու հաստատուն քայլերով գնում էր վերև, բա՜րձր, միշտ բա՜րձր. և հանկարծ լսեց շների հաչոց, մի քիչ հետո էլ լսեց մի ձայն խավարի միջից.
-Ո՞վ ես, ու՞ր ես գնում:
-Ճամփորդ տղա եմ, արևի մոտ եմ գնում, ասա, ո՞ւր է արևի տունը, հեռու՞ է, թե՞ մոտիկ:
Ճրագը ձեռքին մոտ եկավ մի մարդ և քնքուշ ձայնով ասաց.
-Դու հոգնած կլինես, քաղցած ու ծարավ, գնանք ինձ մոտ: Ի՜նչ անգութ են քո հայրն ու մայրը, որ այս մթանը քեզ ցրտի ու քամու բերանն են ձգել:
-Ես հայր ու մայր չունեմ, ես որբ եմ ու անտեր…
-Գնանք, տղաս, գնանք ինձ մոտ, – ասաց բարի անծանոթը և երեխայի ձեռքից բռնելով՝ տուն տարավ:
Նրա տունը մի խեղճ խրճիթ էր. օջախի շուրջը նստած էին բարի մարդու կինն ու երեք փոքր երեխաները: Նրա խրճիթին կից մի մեծ բակում որոճում էին ոչխարները: Նա հովիվ էր, սարի հովիվ:
-Սիրելի երեխաներս, ձեզ եղբայր եմ բերել, թող չլինեք երեք եղբայր, լինեք չորս: Երեքին հաց տվող ձեռքը չորսին էլ կտա: Սիրեցեք իրար. եկեք համբուրեցեք ձեր նոր եղբորը:
Ամենից առաջ հովվի կինը գրկեց երեխային և մոր պես ջերմ-ջերմ համբուրեց. հետո երեխաները եկան և եղբոր պես համբուրեցին նրան: Երեխան ուրախությունից լաց էր լինում և նորից լալիս: Հետո սեղան նստեցին` ուրախ, զվարթ: Մայրը նրանց համար անկողին շինեց և ամենքին քնեցրեց իր կողքին: Երեխան շա՜տ էր հոգնած. իսկույն աչքերը փակեց ու անո՜ւշ-անո՜ւշ քնեց:
Երազի մեջ ուրախ ժպտում էր երեխան, ասես ինքն արևի մոտ է արդեն, գրկել է նրան ամուր ու պառկել է նրա գրկում տաք ու երջանիկ: Մեկ էլ սրտի հրճվանքից վեր թռավ և տեսավ, որ արևի փոխարեն գրկել է իր նոր եղբայրներին և ամուր բռնել է մոր ձեռքը: Եվ նա տեսավ, որ արևը հենց այս տան մեջ է, որ ինքը հենց արևի գրկում է…
Առաջադրանքներ։
Կարդալ պատմվածքը։
Դուրս գրել անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրել։
Մի որբ երեխա՝ ցնցոտիներ հագած, կուչ էր եկել հարուստ տների պատերի տակ: Մեջքը հենել էր մի հարուստ տան պատին և մեկնել էր ձեռքը դեպի մարդիկ: Նոր էր բացվել գարունը, մոտակա սարերը կանաչին էին տալիս, և գարնան անուշ արևը բարի աչքերով էր նայում ամենքին: Մայթերով անցուդարձ էին անում մարդիկ, և ոչ մի մարդ չէր նայում, չէր ուզում նայել խեղճ ու որբ երեխային: Երբ արևը կամաց-կամաց թեքվում էր մոտավոր կանաչ սարերի հետևը, սկսեց փչել մի ցուրտ քամի, և երեխան դողում էր՝ խե՜ղճ ու անտուն:
-Ախ, կարմիր արև, բարի՜ արև, դու էիր միայն ինձ տաքացնում, հիմա ո՞ւր ես գնում, թողնում ես ինձ մենակ՝ այս ցրտին ու խավարին. ես մայր չունեմ. ես տուն չունեմ, ու՞ր գնամ, ու՞մ մոտ գնամ… Վեր առ, տար ինձ քեզ հետ, անու՜շ արև…
Լալիս էր երեխան լուռ ու մունջ, և արցունքները գլոր-գլոր սահում էին նրա գունատ երեսից: Իսկ մարդիկ տուն էին դառնում, և ոչ ոք չէր լսում ու տեսնում նրան, ոչ ոք չէր ուզում լսել ու տեսնել նրան…
Արևը սահեց անցավ սարի մյուս կողմը և էլ չերևաց:
-Բարի՜ արև, ես գիտեմ, դու գնացիր քո մոր մոտ… Ես գիտեմ, ձեր տունը ա՜յս սարի հետևն է, ես կգամ, կգամ քեզ մոտ, հիմա, հիմա…
Եվ խեղճ երեխան դողալով՝ հարուստ տների պատերը բռնելով, գնա՜ց, գնա՜ց, քաղաքից դուրս ելավ: Հասավ մոտավոր սարին. դժվար էր վերելքը, քարեր ու քարեր, ոտքը դիպչում էր քարերին, խիստ ցավում. բայց նա ուշադրություն չդարձնելով բարձրանում էր անընդհատ:
Մութն իջավ և կանաչ սարը սևերով ծածկվեց: Սարի գլխին փայլփլում էին աստղերը՝ կանչող, գուրգուրող ճրագների պես: Փչում էր սառը, խիստ քամին, որ ձորերի մեջ ու քարափների գլխին վայում էր. երբեմն թռչում էին սև գիշերահավերը, որոնք որսի էին դուրս եկել: Երեխան անվախ ու հաստատուն քայլերով գնում էր վերև, բա՜րձր, միշտ բա՜րձր. և հանկարծ լսեց շների հաչոց, մի քիչ հետո էլ լսեց մի ձայն խավարի միջից.
-Ո՞վ ես, ու՞ր ես գնում:
-Ճամփորդ տղա եմ, արևի մոտ եմ գնում, ասա, ո՞ւր է արևի տունը, հեռու՞ է, թե՞ մոտիկ:
Ճրագը ձեռքին մոտ եկավ մի մարդ և քնքուշ ձայնով ասաց.
-Դու հոգնած կլինես, քաղցած ու ծարավ, գնանք ինձ մոտ: Ի՜նչ անգութ են քո հայրն ու մայրը, որ այս մթանը քեզ ցրտի ու քամու բերանն են ձգել:
-Ես հայր ու մայր չունեմ, ես որբ եմ ու անտեր…
-Գնանք, տղաս, գնանք ինձ մոտ, – ասաց բարի անծանոթը և երեխայի ձեռքից բռնելով՝ տուն տարավ:
Նրա տունը մի խեղճ խրճիթ էր. օջախի շուրջը նստած էին բարի մարդու կինն ու երեք փոքր երեխաները: Նրա խրճիթին կից մի մեծ բակում որոճում էին ոչխարները: Նա հովիվ էր, սարի հովիվ:
-Սիրելի երեխաներս, ձեզ եղբայր եմ բերել, թող չլինեք երեք եղբայր, լինեք չորս: Երեքին հաց տվող ձեռքը չորսին էլ կտա: Սիրեցեք իրար. եկեք համբուրեցեք ձեր նոր եղբորը:
Ամենից առաջ հովվի կինը գրկեց երեխային և մոր պես ջերմ-ջերմ համբուրեց. հետո երեխաները եկան և եղբոր պես համբուրեցին նրան: Երեխան ուրախությունից լաց էր լինում և նորից լալիս: Հետո սեղան նստեցին` ուրախ, զվարթ: Մայրը նրանց համար անկողին շինեց և ամենքին քնեցրեց իր կողքին: Երեխան շա՜տ էր հոգնած. իսկույն աչքերը փակեց ու անո՜ւշ-անո՜ւշ քնեց:
Երազի մեջ ուրախ ժպտում էր երեխան, ասես ինքն արևի մոտ է արդեն, գրկել է նրան ամուր ու պառկել է նրա գրկում տաք ու երջանիկ: Մեկ էլ սրտի հրճվանքից վեր թռավ և տեսավ, որ արևի փոխարեն գրկել է իր նոր եղբայրներին և ամուր բռնել է մոր ձեռքը: Եվ նա տեսավ, որ արևը հենց այս տան մեջ է, որ ինքը հենց արևի գրկում է…
Առաջադրանքներ։
Կարդալ պատմվածքը։
Դուրս գրել անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրել։
Человек, портрет, характер. Семья. Любовь. Дружба. Микротемы:
Внешний облик человека. Описание внешности. Внутренний мир человека. Характер. Рассказ о себе. Интересы, вкусы, увлечения, привычки. Моя семья. Мои друзья. Молодежь в XXI веке. Работа по микроязыку специальности.
Почему важно уметь описывать внешность человека?
(чтобы представить героя книги, найти человека, рассказать о друге.
Рост высокий низкий среднего роста.
Телосложение худой полный стройный спотривный
Волосы длинные короткие прямые кудрявые све
Примерный план сочинения:
1. Вступление. 2. Общее впечатление (фигура, рост). 3. Черты лица (овал лица, брови, глаза, нос, лоб, губы, подбородок, щёки). Волосы (цвет, длина и форма причёски). Уши. 4. Одежда. 5. Манеры поведения (походка, манера говорить, поза…). 6. Заключение.
Пример описания внешности позаимствуем у М.Ю. Лермонтова (из романа «Герой нашего времени»):
Когда он опустился на скамью, то прямой стан его согнулся, как будто у него в спине не было ни одной косточки; положение всего его тела изобразило какую-то нервическую слабость: он сидел, как сидит бальзакова тридцатилетняя кокетка на своих пуховых креслах после утомительного бала. С первого взгляда на лицо его я бы не дал ему более двадцати трех лет, хотя после я готов был дать ему тридцать. В его улыбке было что-то детское. Его кожа имела какую-то женскую нежность; белокурые волосы, вьющиеся от природы, так живописно обрисовывали его бледный, благородный лоб, на котором, только по долгом наблюдении, можно было заметить следы морщин, пересекавших одна другую и, вероятно, обозначавшихся гораздо явственнее в минуты гнева или душевного беспокойства. Несмотря на светлый цвет его волос, усы его и брови были черные — признак породы в человеке, так, как черная грива и черный хвост у белой лошади. Чтоб докончить портрет, я скажу, что у него был немного вздернутый нос, зубы ослепительной белизны и карие глаза; о глазах я должен сказать еще несколько слов.
Во-первых, они не смеялись, когда он смеялся! — Вам не случалось замечать такой странности у некоторых людей?.. Это признак — или злого нрава, или глубокой постоянной грусти. Из-за полуопущенных ресниц они сияли каким-то фосфорическим блеском, если можно так выразиться. То не было отражение жара душевного или играющего воображения: то был блеск, подобный блеску гладкой стали, ослепительный, но холодный; взгляд его — непродолжительный, но проницательный и тяжелый, оставлял по себе неприятное впечатление нескромного вопроса и мог бы казаться дерзким, если б не был столь равнодушно спокоен».
· Общее впечатление о человеке. Например: высокий, статный мужчина с благородной сединой в волосах.
· Лицо. Нужно описать цвет кожи (бледный, румяный, смуглый), овал лица (овальный, круглый, квадратный), лоб (высокий, низкий, широкий), брови (густые, тонкие, дугообразные), глаза (их цвет, размер, выражение), нос (прямой, с горбинкой, курносый), губы (полные, тонкие, чувственные), подбородок (волевой, мягкий, выдающийся). Например: под высоким лбом Николая угадывалась напряженная работа мысли, а волевой подбородок выдавал его решительный характер.
· Волосы. Нужно описать цвет (светлые, темные, рыжие, седые), длину (длинные, короткие, средней длины), тип (прямые, волнистые, кудрявые), прическу (аккуратная, небрежная, модная). Например: ее длинные каштановые волосы, переливающиеся на солнце золотыми бликами, были заплетены в толстую косу.
· Фигура. Нужно описать рост (высокий, низкий, среднего роста), телосложение (худощавый, полный, спортивный, мускулистый), осанку (прямая, сутулая, гордая), походку (легкая, тяжелая, уверенная, неуклюжая). Например: его широкие плечи и мощные руки говорили о том, что перед нами человек физического труда.
· Одежда. Нужно описать стиль (классический, спортивный, повседневный, экстравагантный), цвета (яркие, приглушенные, темные, светлые), детали (аксессуары, украшения, особенности кроя). Например: он всегда носил безупречно сшитые костюмы-тройки, подчеркивающие его высокий статус и безупречный вкус.
ЗАДАНИЕ
Опишите внешность одноклассника
Пример описания внешности литературного героя
Моего друга зовут Давид. Мы дружили уже около 10 лет, у меня и у Давида одинаковый рост но у нас другие фигуры
Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության սկիզբը Օսմանյան կայսրությունում
Սովորել /էջ 10-15/
Գրել- ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ նախապատրաստական քայլեր կատարվեցին մինչ կոտորածների սկսելը։ Ինչո՞ւ ստեղծվեցին «Համիդիե» հեծելագնդերը։ բ. Նշի՛ր։ Ո՞ր քայլերը նպաստեցին Զեյթունի ինքնապաշտպանության հաղթանակին։ գ. Քննի՛ր։ Ինչո՞ւ վանեցիները վայր դրեցին զենքերը։ Արդյոք դա ճի՞շտ որոշում էր։
ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ 1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցան ինքնապաշտպանական մարտերը։ 2. Վերլուծի՛ր։ Կոտորածների իրականացման մեջ ի՞նչ նշանակություն ունեցան կրոնը և մուսուլման հոգևոր առաջնորդները։ 3. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ հանգամանքներ խանգարեցին Աբդուլ Համիդ II-ին իրականացնելու հայերի ամբողջական ոչնչացումը:
Հիմնական մաս․ առնվազն 2–3 պարբերություն՝ հիմնավորումներ, փաստարկներ, օրինակներ։
Եզրափակում․ ամփոփում, սեփական կարծիքի ձևակերպում, եզրակացություն։
Բովանդակություն
Թեմայի ամբողջական բացահայտում։
Կապ թեմայի և ներկայացված փաստերի միջև։
Հիմնավորված կարծիքներ՝ օրինակներով, պատմական փաստերով, գրականությունից կամ առօրյայից։
Լեզու և ոճ
Հստակ և պարզ շարադրանք։
Ճիշտ տառագրություն և քերականություն։
Ոճը պետք է լինի ուսանողական/դպրոցական՝ առանց չափազանց բարդ գիտական արտահայտությունների, բայց նաև առանց խոսակցական լեզվի։
Ստեղծագործական մոտեցում
Սեփական կարծիքի և ինքնատիպ դիտարկումների ներառումը։
Նոր գաղափարների առաջադրում, հարցադրումների ձևակերպում։
Ծավալ
Միջինում 1-2 էջ (250–400 բառ)։
Կարևոր է ոչ թե երկարությունը, այլ թեմայի ամբողջականությունն ու պարզությունը։
Հնարավոր վերնագրեր էսսեների համար
Հայոց պատմություն
«Սարդարապատի հերոսամարտը՝ գոյապայքարի խորհրդանիշ»
«Տիգրան Մեծի Հայաստանը՝ հզորության և մարտահրավերների օրինակ»
«Հայոց մշակույթի դերը մեր ինքնության պահպանման գործում»
Համաշխարհային պատմություն
«Վերածննդի դարաշրջանը՝ մարդու նոր ընկալում»
«Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը՝ ազատության գաղափարի հաղթանակ»
«Անվտանգության և խաղաղության խնդիրները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո»
Ընդհանուր թեմաներ
«Ի՞նչ կարող է սովորել ժամանակակից դեռահասը պատմությունից»
«Անցյալի դասերը՝ ապագայի համար»
«Ինչո՞ւ է պատմությունը կարևոր մեր ինքնության համար»
«Հայոց թագավորների սխրանքները և դրանց դասերը մեր օրերի համար»
«Արտաշես Ա-ի կառավարման դերը Հայոց պատմության մեջ»
«Վանի թագավորությունը և նրա մշակութային ժառանգությունը»
«Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքները և դրանց ազդեցությունը հին աշխարհում»
«Հին աշխարհի հինգ մեծագույն հայտնագործությունները»
Պատմական հերոսը, ում կուզենայի հանդիպել»
«Անցյալի դասերը, որոնք պետք են մեր ապագային»
«Ինչպես ես կպատմեի իմ նախնիների մասին օտարերկրացուն»
«Պատմական հայտնագործություն, որը փոխեց աշխարհը»
«Հայոց թագավորների խորհուրդը ժամանակակից առաջնորդներին»
Անհատական նախագիծ
Յուրաքանչյուր ամսվա ընթացքում ընտրել մեկ նախագծային թեմա/դա կարող է լինել թե անհատական, թե «Այլընտրանքային պատմություն» նախագծի բովանդակությունից ընտրված թեմա/ «Պատմություն»առարկայի շրջանակներում: Այդ աշխատանքը սովորողը ներկայացնում է ամսվա վերջին շաբաթվա ընթացքում: Այդ հետազոտական աշխատանքը բաղկացած է լինում հետևյալ կետերից՝ նախաբան, ընթացք, ավարտ, եզրակացություն, օգտագործված աղբյուրների հղումները պարտադիր/ ամենաքիչը օգտվել երեք աղբյուրից, ցանկալի է օտարալեզու աղբյուրներից նույնպես օգտվել/:
-Ամեն անգամ, երբ դաշնամուր եմ տեսնում, հուզվում եմ,- ասաց Բենը Էմմային, – եթե չես առարկում, մտնենք այս խանութը և անկյունի փոքրիկ դաշնամուրը փորձենք, լա՞վ: -Նվագել գիտե՞ս,- հարցրեց Էմման: -Դժվար թե նվագել անվանես այն, ինչ ես եմ անում: Նրանք մտան խանութ, մոտեցան փոքրիկ դաշնամուրին: 5. Բենը ժպտում էր, և Էմման, նկատելով նրա ժպիտը, մտածեց, թե կարո՞ղ է արդյոք երբևէ հասկանալ նրան: Բենը, հայացքը խոնարհած, կանգնել ու նայում էր դաշնամուրին: 7. «Նա հավանաբար դաշնամուրային լավ համերգ է լսել,- ենթադրեց Էմ- ման,- ու ամեն անգամ դաշնամուրի ստեղնաշար տեսնելիս կամ պարզապես որևէ դաշնամուրի կողքով անցնելիս մտովի նորից վերապրում է այն»: +
-Նվագել գիտե՞ս,- դարձյալ հարցրեց Էմման: -Ո՛չ, չգիտե՛մ,- ասաց նա: Մաս 2-րդ
1.Էմման տեսավ, թե ինչպես Բենի ձեռքերը գուրգուրանքով ձգվեցին դեպի սև ու սպիտակ ստեղները, ասես իսկական դաշնակահարի ձեռքեր լի- նեին: 2. Այդ րոպեին մի տարօրինակ զգացում համակեց աղջկան, շուրջն ամեն ինչ արտասովոր թվաց նրան: 3. Նա հասկացավ, որ իր կողքին կանգ- նած է մեկը, որը արդեն երկար-երկար ժամանակ փորձում է ինքն իր մեջ մի շատ լավ բան հայտնաբերել:
Ոչ ոք չէր մոտենում նրանց, և Բենը սկսեց անել այն, ինչը, իր բառերով ասած, դժվար թե նվագել կոչվի: -Հաճելի է հնչում,- ասաց նա՝ նայելով Էմմային: -Իսկ իմ կարծիքով դու հրաշալի ես նվագում,- ասաց Էմման: -Ես ամենևին ինձ նկատի չունեմ,- ասաց Բենը: – . Խոսքս դաշնամու- րի մասին է: . Հիանալի հնչողություն ունի, չնայած այդքան փոքր է: Միջին տարիքի մի վաճառող մոտեցավ նրանց: -Այս դաշնամուրը հրաշալի է հատկապես բնակարաններում դնելու համար: Եվ բավականին շատ էլ վաճառում ենք: Կարող եք, իհարկե, մաս-մաս վճարել: Մաս 3-րդ մաս
-Որտե՞ղ են պատրաստում,- հարցրեց Բենը: 2.«Ստույգ չգիտեմ: 3. Կարծեմ Ֆիլադելֆիայում: 4. Կարող եմ հարցնել:
Նեղություն մի՛ կրեք,- ասաց Բենը: – 6. Դուք նվագո՞ւմ եք:7. –Ո՛չ, նվագել չգիտեմ 8.Վաճառողը նկատեց, որ Բենը ցանկություն ունի մի քիչ էլ նվագելու: 9.Խնդրեմ, դուք կարող եք էլի նվագել,- ասաց նա: 10. -Ես նվագել չգիտեմ: 11. -Ես լսում էի, երբ դուք նվագում էիք: 12. -Մի՞թե դա նվագել է: Ես ոչ մի ձայնանիշ չգիտեմ։ 13. -Ինձ համար հաճելի էր լսել, մի քիչ էլ նվագե՛ք,- փորձեց համոզել վաճառողը: 4-րդ մաս
1Նա մոտեցրեց աթոռը, և Բենը մի քանի վայրկյան նվագելու ինչ-որ փորձեր արեց, այնուհետև մեղեդու նման մի բան գտավ, և երաժշտությունն ավելի մեղմ ու թախծալի դարձավ։ 2. Հետո դադարեց նվագել ու ոտքի կանգնեց: 3. -Երանի կարողանայի գնել,- ասաց նա,- շնորհակալություն: 4. Նրանք երկուսով դուրս եկան խանութից, և փողոցում Էմման ասաց.-Իսկ ես ոչինչ չգիտեի…
5.-Ինչի՞ մասին,- հարցրեց Բենը:
6-Քո մասին:
7.-Երեկոները ես միշտ մտածում եմ, թե որքան լավ կլիներ, եթե դաշնա- Տուր ունենայի:
8.-Որտե՞ղ ես նվագել սովորել,- հարցրեց Էմման:
9.-Երբեք էլ չեմ սովորել,- ասաց Բենը:
10. -Որտե՞ղ դաշնամուր եմ տեսնում, փորձում եմ նվագել:
11.Նրանք իրար հրաժեշտ տվեցին ու գնացին տարբեր ուղղություններով: 12.Աղջիկը համոզված էր, որ այսպես թե այնպես, ինչ-որ մի օր Բենը լաշնամուր կունենա:
Ըստ Վիլյամ Սարոյանի
Առաջադրանքներ
1.Ո՞ր միտքն է ճիշտ՝ ըստ տեքստի բովանդակության։
1) Խանութ մտնելուց մի քանի օր առաջ Բենը դաշնամուրային համերգ էր լսել։
2) Բենը երաժշտական կրթություն ուներ:
3) Բենը խանութ մտավ, որպեսզի դաշնամուր գնի:
4) Բենը կարծում էր, որ ինքը չի կարողանում լավ նվագել:
2. Հետևյալներից ո՞րն է Էմման համառորեն պնդում` հակադրվելով Բենին:
1) Ինքը երբեք Բենին չի հասկանա:
2) Բենը նվագել գիտի:
3) Բենը մի օր դաշնամուր կունենա:
4) Բենը արտասովոր մարդ է:
3. Ո՞ր բառաձևն է սխալ գրված:
1 թեյի
2) գնայի
3) կարդայի
4) երգեյի
4. Ո՞ր տարբերակում է գծիկը ավելորդ:
1) ինչ-որ
2) հենց -որ
3) կամաց-կամաց
4) քիչ-քիչ
5. Ո՞ր բառում հնչյունափոխություն չկա:
1) գուրգուրանք
2) ուղղություն
3) հատկապես
4) միջին
6. Ո՞ր բառում է տառերի և հնչյունների քանակը հավասար:
1) նկատել
2) ամենևին
3) թախծալի
4) ենթադրել
7. Դաշնամուրային բառում քանի՞ բաց և քանի՞ փակ վանկ կա:
1) 3 բաց, 2 փակ
2) 2 բաց. 3 փակ
3) 3 բաց, I փակ
4) 4 բաց: I փակ
8. Տրված բառերից որի՞ հոմանիշը տեքստի II հատվածում կա:
We had a great time in Arates, but … we first of all went to church to pray to reach to Arates safely․ Then we putted our bags into the bus to go already. Then we stopped to the supermarket and food court to eat and resupply. Then we stopped at a big lake to take some beautiful photos etc. And then we finally reached to Arates and the two private houses. The first private house name is Siro Tnak (Սիրո տնակ), but i don`t remember the second house`s. The next day first of all we had a omelete as breakfast and a tea, then we went to rest 15 minutes to work. After 15 minutes of rest we went to get the tools like shovel, rake and a deep shovel. The owner of the houses told us to clean and move up the leaves, it was very fun. In the night we all meet a the first house to play mafia and drink some tea. After all we go to sleep inside of our sleeping bags, but we couldn`t sleep because of the boys cause they came to our room to make some noise and spread all over our face some tooth paste. In the last day we all go to have some breakfast to not starve on the road, then we go to our house to pack our bags and clean up all the trash. After packing up and cleaning we went to the bus to put our bags inside the bus. After that we all sat in our seats to move. Then we stopped at a mini shop to buy for us something to eat and drink, then we went to a church to pray and take some photos for memory. And then we finally made to Yerevan. And this is how we had a great time with mrs Anahit and Edita Karapetyan.
Խորեն Սարգսյանի բլոգ 