Լրիվ քառակուսու առանձնացման մեթոդը հիմնված է հետևյալ բանաձևերի վրա:
a2+2ab+b2=(a+b)2 a2−2ab+b2=(a−b)2
Լրիվ քառակուսու առանձնացումը նույնական ձևափոխություն է, որի արդյունքում տրված եռանդամը ներկայացվում է գումարի կամ տարբերության (a±b)2 քառակուսու և որևէ թվային կամ տառային արտահայտության տեսքով:
Դիտարկենք օրինակներ:
Օրինակ 1 x 2+ 14x + 45 բազմանդամից առանձնացնել լրիվ քառակուսի.
Լուծում.
Բազմանդամից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի: Կիրառենք գումարի քառակուսու բանաձևը: Պետք է ստանալ՝ x2+14x+49 եռանդամը, ուստի տրված x2+ 14x + 45 եռանդամին գումարենք և հանենք 4 թիվը՝
Այսպիսով, տրված բազմանդամից առանձնացվեց (x+7)2 լրիվ քառակուսին:
Օրինակ 2 x2 − 6x − 7 բազմանդամից առանձնացնել լրիվ քառակուսի.
Լուծում.
Բազմանդամից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի: Կիրառենք տարբերության քառակուսու բանաձևը: Պետք է ստանալ՝ x2−6x+9 եռանդամը:
Արտագրենք x2 − 6x արտահայտությունը՝ x2−6x =x2−2⋅x⋅3 տեսքով: Ստացված արտահայտության մեջ առաջին գումարելին x-ի քառակուսին է, իսկ երկրորդը՝ x-ի և 3-ի արտադրյալի կրկնապատիկը:
Որպեսզի ստացվի լրիվ քառակուսի, պետք է գումարել (և հանել) 32: Ստանում ենք՝
ՕՐԻՆԱԿ 3 x 2 + 10x + 7 արտահայտությունից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի։ ԼՈՒԾՈՒՄ։ x 2 + 10x + 7 = x 2 + 2 ⋅ x ⋅ 5 + 7 = (x 2 + 2 ⋅ x ⋅ 5 + 52) − 52 + 7 = (x + 5)2 − 18
Նույն կերպ լրիվ քառակուսի առանձնացվում է տարբերության քառակուսու բանաձևի օգտագործմամբ: ՕՐԻՆԱԿ 4 24x 2 − 28x − 1 բազմանդամից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի։ ԼՈՒԾՈՒՄ։ 4x 2 − 28x − 1 = (2x)2 − 2 ⋅ 2x ⋅ 7 − 1 = ((2x)2 − 2 ⋅ 2x ⋅ 7 + 72) − 72 − 1 = (2x − 7)2 − 50: Լրիվ քառակուսի անջատելու միջոցով հնարավոր է գնահատել արտահայտության արժեքը
ՕՐԻՆԱԿ 5 Ապացուցենք, որ x-ի ցանկացած արժեքի դեպքում x 2 − 7x + 20 արտահայտության արժեքը մեծ է 7-ից։ ԼՈՒԾՈՒՄ։ x 2 − 7x + 20 արտահայտությունից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի. x 2 − 7x + 20 = x 2 − 2 ⋅ x ⋅ 3.5 + 3.52 − 3.52 + 20 = (x − 3.5)2 + 7.75: Նկատենք, որ (x − 3.5)2 արտահայտության արժեքը չի կարող լինել բացասական, քանի որ x-ի ցանկացած արժեք տեղադրելու դեպքում ստացվելու է որևէ թվի քառակուսի, որը բացասական լինել չի կարող։ Այսպիսով. (x − 3.5)2 + 7.75 ≥ 7.75 > 7: Ավելին՝ կարող ենք եզրակացնել, որ x 2 − 7x + 20 արտահայտության նվազագույն արժեքը 7.75-ն է, որն արտահայտությունն ընդունում է, երբ x = 3.5: Իսկապես, x-ի այդ արժեքի դեպքում (x − 3.5)2 ընդունում է իր փոքրագույն արժեքը՝ 0։
Հարցեր և առաջադրանքներ:
Արտահայտությունը ներկայացնել ցուցիչով աստիճանի տեսքով.
2. Արտահայտությունը ներկայացնել երկու արտահայտությունների կրկնապատիկ արտադրյալի տեսքով.
3. Բազմանդամին գումարել միանդամ, որ ստացվի լրիվ քառակուսի.
4. Բազմանդամին գումարել միանդամ, որ ստացվի լրիվ քառակուսի. ա) a 2 − 2a, բ) x 2 + 2xy, գ) b2 + 4, դ) 16 + 8d, ե) a 2 + 4a, զ) x 2 − 4xy, է) 1 + 4c, ը) 6x + 9, թ) x 2 + 6x։
5. Բազմանդամից անջատե՛ք լրիվ քառակուսի. ա) x 2 + 2x + 3, բ) a 2 − 2a − 1, գ) a 2 + 4a − 5, դ) 4b2 − 2b + 1, ե) a 2 + 3a, զ) 4a 2 + 12a + 2, է) m2 − 4m + 1, ը) p 2 − 4p + 5, թ) m2 +8m
6. Բազմանդամից անջատել լրիվ քառակուսի.
7. Ապացուցե՛ք, որ ցանկացած y թվի համար ճիշտ է անհավասարությունը. ա) y 2 − 2y + 2 > 0, բ) y 2 + 4y + 6 > 0, գ) 4y 2 − 8y + 7 > 0, դ) y 2 − 6y + 12 > 0, ե) 9y 2 − 9y + 5 > 0, զ) −y 2 + 12y − 39 < 0:
Մենք ընկեր Էդիտայի հետ լավ անցկացրինք մեր սաղ դասերը և մենք շատ հետաքրքիր տեքսեր էինք կարդում մենք ավելի շատ կարդում էինք Մուշեղ Գալշոյանի տեքստերը: և լավ անցավ մեր դասերը։
Մենք առողջագիտության դասին շատ հետաքրքիր թեմաներ անցանք մարմնի և շրջապատի հետ կապված։ Ինձ ավելի շատ դուր եկավ վիտամիների ու աջքի թեմաները։ և այտենց լավ անցնումա մեր առողջագիտության դասը։
Սնդիկի գոլորշին շատ ուժեղ թույն է, ուստի, եթե Ձեր տանը կոտրվել է ջերմաչափը, ապա անհապաղ անհրաժեշտ է միջոցներ ձեռնարկել և մաքրել սենյակը՝ խուսափելու թունավորումներից և դրանց հետևանքներից:
Ինչո՞վ է վտանգավոր կոտրված ջերմաչափը
Երբ ջերմաչափը կոտրվում է, դրա միջից հոսում է հեղուկ սնդիկ, որը ցրվում է ամբողջ սենյակով մեկ, հեշտությամբ թափանցում նույնիսկ հատակի փոքր անցքերի մեջ և մնում է գորգի մեջ: Սենյակային ջերմաստիճանում սնդիկն սկսում է թունավորող գոլորշիներ արձակել, և եթե մարդն սկսում է շնչել այդ օդը, սնդիկը կուտակվում է նրա երիկամներում, լյարդում և ուղեղում՝ թունավորելով օրգանիզմը:
Սնդիկային թունավորման առաջին նշաններն իրենց մասին իմաց են տալիս արդեն մի քանի ժամ անց՝ հայտնվում է մետաղական համ բերանում, ընդհանուր թուլություն, ձեռքերի, ոտքերի և ամբողջ մարմնի դող, գլխացավ, սրտխառնոց և փսխում:
Ախորժակը կորում է, որովայնում ուժեղ ցավեր են առաջանում, լուծ է սկսում (երբեմն արյունով), իսկ մարմնի ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչև 38-40 °C: Սնդիկով ծանր թունավորումների դեպքում հնարավոր է նաև մահացու ելք:
Ին՞չ պետք է անել, եթե կոտրվել է տան ջերմաչափը:
Առաջին հերթին պետք է սենյակից դուրս հանել երեխաներին և կենդանիներին, քանի որ նրանք կարող են փորձել ուտել արծաթագույն և արտանքինից գրավիչ սնդիկի գնդիկները: Այնուհետև պետք է դիմել Արտակարգ իրավիճակների նախարարություն:
Եթե ինչ-որ պատճառով Դուք չեք կարող օգնության դիմել, ահա ինչ պետք է անել՝
1) Եթե դրսում ավելի ցուրտ է քան տանը, բացեք պատուհանները, քանի որ ցածր ջերմաստիճանի դեպքում սնդիկն ավելի քիչ է գոլոշիներ արձակում:
Միևնույն ժամանակ զգույշ եղեք, քանի որ միջանցիկ քամին կարող է ցրել սնդիկի գնդիկները: Այդ դեպքում դրանք շատ դժվար կլինի հավաքել:
2) Պատրաստեք՝
Մեկ անոթի չափով սառը ջուր,
Թուղթ կամ ալյումինաթիթեղ,
Միանգամյա օգտագործման ներարկիչ,
Կպչուն ժապավեն,
Թաց թերթ,
Կալիումի պերմանգանատի լուծույթ և կտոր,
Ռեզինե ձեռնոցներ (հագեք դրանք ձեռքերը պաշտպանելու համար),
Բժշկական դիմակ (հագեք այն որքան հնարավոր է շուտ, որպեսզի Ձեր շնչառական օրգանները չտուժեն):
3) Թղթի կամ ալյումինաթղթի մեկ կտորն օգտագործեք որպես գոգաթիակ, իսկ մյուս թղթով զգույշ վերջինիս վրա հավաքեք սնդիկի գնդիկները: Հավաքած գնդիկները լցրեք նախապես պատրաստած սառը ջրով տարայի մեջ:
4) Ավելի մանր գնդիկները պետք է հավաքել ներարկիչի մեջ կամ կպցնել կպչուն ժապավենի վրա:
5) Ներարկիչն ու կպչուն ժապավենը նույնպես տեղավորեք սառը ջրով տարայի մեջ:
6) Անպայման լուսավորեք այն հատվածը, որտեղ կոտրվել է ջերմաչափը՝ բաց չթողնելու ոչ մի գնդիկ:
7) Եթե Ձեր հատակը փայտից է, ապա ստիպված եք այն վերանորոգել և փոխել, քանի որ սնդիկի փոքր գնդիկները կարող են ընկած լինել արանքերը, և հանել այնտեղից դրանք Դուք հավանաբար չեք կարողանա:
8) Եթե սնդիկն ընկել է հագուստի վրա, այն ավելի լավ է դեն նետել: Հիշեք՝ այդպիսի հագուստը ոչ մի դեպքում չի կարելի լվանալ լվացքի մեքենայի մեջ:
9) Մաքրած մակերեսը մեկ անգամ ևս մաքրեք խոնավ թերթով, հետո կալիումի պերմանգանատի լուծույթով (մեկ լիտր ջրի համար 2 գր կալիումի պերմանգանատ):
Եթե ձեռքի տակ չկա կալիումի պերմանգանատ, ապա օգտագործեք տաք ջրի և սոդայի խառնուրդ (մեկ լիտր ջրի համար 40 գրամ օճառ և 50գրամ սոդա)՝ դա կօքսիդացնի սնդիկը և թույլ չի տա նրան գոլորշիանալ:
Այդ նույն լուծույթով մաքրեք տվյալ վայրին հարակից բոլոր հատվածները:
10) Լավ օդափոխեք սենյակը:
11) Թունավորման կանխարգելման համար որքան հնարավոր է շատ ջուր խմեք:
Ին՞չ չի կարելի անել ոչ մի դեպքում
1) Սնդիկը հավաքելու համար չպետք է օգտագործել փոշեկուլ, քանի որ սնդիկի մասնիկները կմնան փոշեկուլի արանքում և կշարունակեն թունավորել բնակարանը:
2) Ավել նույնպես ավելի լավ է չօգտագործել, քանի որ այն միայն ավելի է փոքրացնում սնդիկի գնդիկները և նպաստում դրանց տարածմանը:
3) Ինչպես արդեն նշվել է, ոչ մի դեպքում չի կարելի լվանալ հագուստը, որի վրա ընկել է սնդիկը:
Ին՞չ անել հավաքած սնդիկի հետ
Սնդիկը չի կարելի թափել աղբատար խողովակի կամ կոյուղու մեջ, քանի որ այնտեղից էլ այն շարունակելու է թունավորել օդը և մոտակայքում գտնվող երեխաներին:
ԱԻՆ-ն ուղղակի խորհուրդ է տալիս որքան հնարավոր է շուտ տնից հանել սնդիկով տարան և այն թափել փողոցի աղբամանի մեջ: Մինչդեռ ակնհայտ է, որ դա այդքան էլ լավ չի անդրադառնա մեր էկոլոգիայի վրա:
❗️Անվտանգության բարձիկը բացվում է մոտ 200-300կմ/ժ արագությամբ: ❗️Իսկ բարձիկը բացվելուց լիարժեք կատարում է իր դերը՝ փրկում է վարորդի(կամ ուղևորների) կյանքը, եթե նրանք ամրակապված են: ❗️Ժամանակակից գրեթե բոլոր մեքենաներում անվտանգության բարձիկը ակտիվանում է միայն եթե ամրագոտին ամրակապված է:
Հետևաբար, եթե դուք ամրակապվելու փոխարեն օգտագործում եք այս «խաբուսիկ» դետալները, մեքենային ևս «խաբելով», որ դուք ամրակապված եք, ապա ցանկացած՝ նույնիսկ թույլ հարվածի դեպքում, դուք Ձեր գլխով և մարմնով ընդառաջ եք գնալու 200-300կմ/ժ արագությամբ բացվող անվտանգության բարձիկին: Նման դեպքերում՝ ըստ վիճակագրության, մարդիկ ստանում են ծանր մարմնական վնասվածքներից մինչև մահացու վիրավորում: ❌
Խնդիրներում, որոնցում պետք է կատարել կառուցումներ, օգտագործում են կարկին և քանոն:
Շատ կարևոր է հիշել, որ այդ խնդիրներում քանոնը օգտագործվում է ոչ թե որպես չափման գործիք, այլ բացառապես տրված երկու կետերով ուղիղ, ճառագայթ կամ հատված գծելու համար: Կարկինը օգտագործվում է շրջանագիծ և շրջանագծի աղեղ կառուցելու համար:
Դիտարկենք հինգ հիմնական կառուցումները, որոնցում օգտագործում ենք նշված գործողությունները՝ ուղիղ գծի և շրջանագծի կառուցումը:
1. Տրված ճառագայթի վրա սկզբնակետից տեղադրել տրված հատվածին հավասար հատված:
2. Կառուցել տրված անկյանը հավասար անկյուն:
3. Կառուցել անկյան կիսորդը:
4. Կառուցել փոխուղղահայաց ուղիղներ:
5. Կառուցել հատվածի միջնակետը:
6. Կառուցել եռանկյուն տրված երեք տարրերով:
1. Տրված ճառագայթի վրա սկզբնակետից տեղադրել տրված հատվածին հավասար հատված:
Պարզ է, որ այս եղանակով մենք ստանում ենք տրվածին հավասար հատված: Ըստ սահմանման՝ շրջանագիծը բաղկացած է կետերից, որոնք գտնվում են որոշ կետից (շրջանագծի կենտրոն) միևնույն հեռավորության (շառավիղ) վրա:
Եթե կենտրոնը ճառագայթի C սկզբնակետն է, իսկ շառավիղը տրված AB հատվածը, ապա շրջանագծի և ճառագայթի հատման D կետը հենց տրված AB հատվածին հավասար CD հատվածի ծայրակետն է:
2. Տրված անկյանը հավասար անկյան կառուցումը:
Ապացուցենք, որ կառուցված ECD անկյունը, իրոք, հավասար է տրված AOB անկյանը:Կառուցենք ճառագայթի սկզբնակետում գտնվող C կենտրոնով շրջանագիծ, որի շառավիղը հավասար է O կենտրոնով շրջանագծի շառավղին: Ապա՝ CD=OB:Եթե մենք կառուցել ենք D կենտրոնով և BA-ին հավասար շառավղով շրջանագիծ, ապա այն հատում է նախորդ շրջանագիծը E կետում, ընդ որում՝ BA=DE: Տանենք CE ճառագայթը: Ակնհայտ է, որ OA=CE:
Հետևաբար, ըստ եռանկյունների հավասարության երրորդ հայտանիշի, AOB և ECD եռանկյունները հավասար են: Ուրեմն հավասար են նաև դրանց համապատասխան անկյունները, մասնավորապես՝ ECD անկյունը հավասար է տրված AOB անկյանը:
3. Անկյան կիսորդի կառուցումը:
Որպեսզի համոզվենք, որ OC-ն իրոք բաժանում է AOB անկյունը հավասար մասերի, բավական է դիտարկել AOC և BOC եռանկյունները: OA=OB որպես նույն շրջանագծի շառավիղներ, իսկ AC=BC, քանի որ կառուցման ընթացքում, երկու շրջանագծերի համար մենք ընտրեցինք նույն շառավիղները: OC կողմը ընդհանուր է:Այդ եռանկյունները հավասար են՝ ըստ եռանկյունների հավասարության երրորդ հայտանիշի:Հետևաբար դրանց համապատասխան անկյունները հավասար են:
Այսպիսով, AOC-ն և BOC-ն մեկ անկյան երկու հավասար մասեր են, ինչը նշանակում է, որ OC ճառագայթը, իրոք, անկյունը բաժանում է երկու հավասար մասերի:
4. Փոխուղղահայաց ուղիղների կառուցում
Ինչո՞ւ է DE-ն ուղղահայաց BC-ին:AB=AC՝ այդպես են այդ կետերը վերցրել կառուցման ընթացքում:
BD=CD, քանի որ մենք երկու շրջանագծերը կառուցեցինք նույն շառավղով:Հետևաբար DA-ն և EA-ն ADB և AEB հավասարասրուն եռանկյունների հիմքերի միջնագծերն են:
Հավասարասրուն եռանկյան միջնագիծը նաև նրա բարձրությունն է, ուրեմն, ուղղահայաց է հիմքին:
5. Հատվածի միջնակետի կառուցումը:
Այս կառուցումը համընկնում է փոխուղղահայաց ուղիղների կառուցման հետ: Արդեն ապացուցված է, որ DC-ն կամ EC-ն բաժանում են AB հատվածը երկու հավասար մասերի: Ուրեմն, C կետը AB հատվածի միջնակետն է:
Եռանկյան կառուցումն՝ ըստ տրված երկու կողմերի և նրանցով կազմված անկյան:
Տրված են երկու հատվածներ՝ a և b, որոնք հավասար են տրված եռանկյան կողմերին և∡1-ը, որը հավասար է տրված եռանկյան կողմերով կազմված անկյանը: Պահանջվում է կառուցել եռանկյուն, որի տարրերը հավասար են տրված հատվածներին և անկյանը:
1. Տանել ուղիղ: 2. Ուղղի վրա A կետից տեղադրել հատված, որը հավասար է տրված a հատվածին: 3. Կառուցել տրված∡1 անկյանը հավասար անկյուն (անկյան գագաթը պետք է լինի A կետը, և անկյան մի կողմը պետք է ընկած լինի ուղղի վրա): 4. Անկյան մյուս կողմի վրա տեղադրել տրված b հատվածին հավասար հատված: 5. Միացնել հատվածների ծայրակետերը:
Եռանկյունների հավասարության առաջին հայտանիշի հիման վրա եզրակացնում ենք, որ կառուցված եռանկյունը հավասար է տրված եռանկյանը:
Օրինակ
Եռանկյան կառուցումը ըստ կողմի և նրան առընթեր երկու անկյունների:
Տրված է a հատվածը և երկու անկյուններ՝∡1 և∡2, որոնք հավասար են տրված եռանկյան կողմին առընթեր անկյուններին: Պահանջվում է կառուցել եռանկյուն, որի տարրերը հավասար են տրված հատվածին և անկյուններին:
1. Տանել ուղիղ: 2. Ուղղի վրա A կետից տեղադրել տրված a հատվածին հավասար հատված և B-ով նշանակել հատվածի մյուս ծայրակետը: 3. Կառուցել տրված ∡1 անկյանը հավասար անկյուն (անկյան գագաթը պետք է լինի A կետը, և անկյան մի կողմը պետք է ընկած լինի ուղղի վրա): 4. Կառուցել տրված ∡2 անկյանը հավասար անկյուն (անկյան գագաթը պետք է լինի B կետը, և անկյան մի կողմը պետք է ընկած լինի ուղղի վրա): 5. Անկյունների մյուս կողմերի հատման կետը կլինի պահանջվող եռանկյան երրորդ գագաթը:
Եռանկյունների հավասարության երկրորդ հայտանիշի հիման վրա եզրակացնում ենք, որ կառուցված եռանկյունը հավասար է տրված եռանկյանը:
Օրինակ
Եռանկյան կառուցումն` ըստ երեք կողմերի
Տրված են երեք հատվածներ՝ a,b և c, որոնք հավասար են տրված եռանկյան երեք կողմերին: Պահանջվում է կառուցել եռանկյուն, որի կողմերը հավասար են տրված հատվածներին:
Այս դեպքում, մինչև կառուցումը պետք է համոզվել, որ տրված կողմերով եռանկյուն գոյություն ունի: Դա կարելի է անել՝ ստուգելով եռանկյան անհավասարությունը (յուրաքանչյուր հատվածի երկարությունը պետք է փոքր լինի մյուս երկուսի գումարից):
Եթե այո, ապա՝
1. Տանել ուղիղ: 2. Ուղղի վրա A կետից տեղադրել տրված a հատվածին հավասար հատված և B-ով նշանակել հատվածի մյուս ծայրակետը: 3. Տանել A կենտրոնով և b հատվածին հավասար շառավղով շրջանագիծ: 4. Տանել B կենտրոնով և c հատվածին հավասար շառավղով շրջանագիծ: 5. Շրջանագծերի հատման կետը կլինի պահանջվող եռանկյան երրորդ գագաթը:
Եռանկյունների հավասարության երրորդ հայտանիշի հիման վրա եզրակացնում ենք, որ կառուցված եռանկյունը հավասար է տրված կողմերով եռանկյանը:
Հարցեր և առաջադրանքներ:
Ինչպե՞ս կառուցել անկյանը հավասար անկյուն
2. Ինչպե՞ս կառուցել հավասարասրուն եռանկյան հիմքին տարված միջնագիծը, բարձրությունը և կիսորդը:
3. AC հիմքով ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ տարված է BO միջնագիծը, իսկ BOC եռանկյան մեջ՝ OK կիսորդը: Գտնել AOK անկյունը:
4. AB և CD հատվածները հատվում են իրենց ընդհանուր O միջնակետում: AC և BD հատվածների վրա K և K1 կետերը նշված են այնպես, որ AK = BK1: Ապացուցեք, որ ա) OK=OK1, բ) O կետը գտնվում է KK1 ուղղի վրա: