Լեռներ և բլուրներ

Երկրի մակերևույթի հիմնական ձևերից են հարթավայրերը: Այժմ ծանոթանանք մակերևույթի մյուս ձևերին՝ լեռներին և բլուրներին:

Լեռան և բլրի հիմնական մասերն են ստորոտը, լանջը և գագաթը։

Գագաթը լեռան կամ բլրի ամենաբարձր մասն է, իսկ ստորոտը՝ ամե­նացածր: Ստորոտի և գագաթի միջև ընկած մասը կոչվում է լանջ: Լեռների սրածայր գագաթները կոչվում են պիկեր:

Լեռներն ու բլուրները միմյանցից տարբերվում են իրենց բարձրությամբ և մեծությամբ: Բլուրները Երկրի մակերևույթի ուռուցիկ, համեմատաբար ցածր՝ մինչև 200 մ հարաբերական բարձրությամբ, փոքր ձևեր են: Լեռները Երկրի մակերևույթի ավելի մեծ ձևեր են, որոնք ունեն լավ արտահայտված ստորոտ, լանջ, գագաթ և 200 մ-ից ավելի հարաբերական բարձրություն:

Միայնակ լեռներ քիչ են հանդիպում: Դրանցից հայտնի են հրարուխները, օրինակ’ Արագածը Հայաստանում: Շատ հաճախ լեռները, միանալով միմյանց, ընդունում են շղթայաձև տեսք և կարող են ձգվել հա­զարավոր կիլոմետրեր: Լեռների այդպիսի ձևերր կոչվում են լեռնաշղթա­ներ, օրինակ’ Հիմալայների, Կովկասի, Զանգեզուրի լեռնաշղթաները:

Ըստ բարձրության’ լեռները լինում են ցածր, միջին և բարձր:

Այն լեռները, որոնք ունեն 500-ից մինչև 1000 մ բացարձակ բարձ­րություն, կոչվում են ցածր լեռներ:

Միջին բարձրությամբ լեռներն ունեն 1000-2500 մ բացարձակ բարձ­րություն, օրինակ’ Կարպատները, Հայաստանում’ Վիրահայոց լեռները: Այն լեռներր, որոնց բացարձակ բարձրությունը 2500 մ-ից ավելի է, կոչվում են բարձր, օրինակ’ Հիմալայները, Ալպերը,  իսկ Հայաստանում’ Զանգեզուրի լեռները:

Ըստ կառուցվածքի’ լեռները լինում են ծալքավոր, ծալքաբեկորավոր և հրաբխային:

Ծալքավոր են այն լեռները, որոնց ապարաշերտերը երկրակեղևի շար­ժումների հետևանքով բարձրացել, ճկվել են, առաջացրել ծալքեր: Այդպես են գոյացել Կովկասի, Հիմալայան լեռները, իսկ Հայաստանում’ Զանգեզուրի, Սևանա լեռները : 

Ծալքավոր լեռները միլիոնավոր տարիների ընթացքում քայքայվել և բեկորատվել են’ վերածվելով ծալքաբեկորավոր լեռների, օրինակ’ Ուրալյան լեռները:

Հրաբխային լեռները գոյանում են հրաբուխների ժայթքումից: Սրանք բնորոշ են Հայկական լեռնաշխարհի տարածքին, օրինակ’ Մեծ ե Փոքր Արարատները, Արագածը, Արայի լեռը :

Ըստ հասակի’ տարբերում են երիտասարդ և հին լեռներ: Երիտասարդ լեռները, հիմնականում, բարձր են, ունեն սրածայր կատարներ և զառիթափ լանջեր, օրինակ’ Հիմալայները:

Հին լեռները ցածր են: Միլիոնավոր տարիների րնթացքում ներծին և արտածին ուժերի ազդեցությամբ այդ լեռները քայքայվել և բեկորատվել են, օրինակ’ Ուրալյան լեռները:

Հարցեր և առաջադրանքներ

• Ի՞նչ են լեռները, ինչո՞վ են դրանք տարբերվում բլուրներից:

Լեռները Երկրի մակերևույթի բարձրադիր տեղամասներն են։

• Որո՞նք են լեռան հիմնական մասերը:

Լեռների ձևեր են, լավ արտահայտված ստորոտ, լանջ, գագաթ և 200 մ-ից ավելի հարաբերական բարձրություն:

• Լեռներն ըստ բարձրության ի՞նչ տեսակների են լինում:

լեռները ըստ բարձրության լինում են ցածր, միջին և բարձր տեսակի։

• Լեռներն ըստ կառուցվածքի ի՞նչ տեսակների են լինում:

• Լեռներն ըստ հասակի ի՞նչ տեսակների են լինում:

Լեռները լինում են ըստ հասակի՝ ծեր և երիտասարդ։

ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ է ԻՄԱՆԱԼ

Պարզվում է, որ Արեգակնային համակարգի ամենաբարձր լեռը Օլիմպն է’ Մարս մոլորակի վրա: Նրա բարձրությունը 27 կմ է: Այն հանգած հրաբուխ է, որը ժայթքել է մոտ 2 միլիոն տարի առաջ: Այն իր բարձրությամբ մոտ երեք անգամ բարձր է մեր մոլորակի վրա գտնվող Հիմալայների ամենաբարձր գագաթ էվերեստից (բարձրությունը’ 8848 մ):

Փորձ, հարցում, բարձունք, ուրց, լացակումած, ընթերցել, քաղցրություն, լռակյաց, հանդիպակաց, լվացք, գնացք, նստվածք, նրբանցք։

Continue reading “Լեզվական աշխատանք” →

• Ընդգծեք ճիշտ տարբերակը

They have a cold. (have, has)
2. She gets up at seven. (get up, gets up)
3. We have  breakfast at eight. (has, have)
4. Peter goes to school. (go, goes)
5. Anna get  home at two. (get, gets)
6. He wats an ice cream. (want, wants)
8. Kelly watches TV. (watch, watches)
9. She do her homework. (do, does)
10. Our teacher lives in Oxford Street. (live, lives)
11. Eric and Tom wear blue shirts. (wear, wears)
12. My sister sings a song. (sing, sings)
13. My mum cook spaghetti. (cook, cooks)
14. Mr Black works in his office. (work, works)
15. The girls often read a book. (read, reads)

6

Continue reading “Անգլերեն ինքնաստուգում” →

Այն բնական թիվը, որը տրված բնական թվերից յուրաքանչյուրի բազմապատիկ է, կոչվում է այդ թվերի ընդհանուր բազմապատիկ:

Continue reading “Ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկ” →